นวัตกรรมทางการเกษตร | วิชาการ.คอม


นวัตกรรมทางการเกษตร

นวัตกรรมทางการเกษตรทางพืช สัตว์และสัตว์น้ำ การบูรณาการเทคโนโลยีสารสนเทศ เทคโนโลยีชีวภาพ และเทคโนโลยีการเกษตรที่ทันสมัย

ผู้เขียน ชำนาญ ขวัญสกุล ชมแล้ว
ครั้ง โพสครั้งแรก แก้ไขล่าสุด
สารบัญ

                       
หน้าที่ 1 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 1 นวัตกรรม
หน้าที่ 2 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 4 นวัตกรรมทางการผลิตพืช
หน้าที่ 3 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 2 นวัตกรรมทางการเกษตร
หน้าที่ 4 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 3 การเกษตรยั่งยืน
หน้าที่ 5 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 4 นวัตกรรมทางการผลิตพืช (ต่อ)
หน้าที่ 6 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 7 เทคโนโลยีสารสนเทศกับนวัตกรรมเกษตร
หน้าที่ 7 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 11 นวัตกรรมการบรรจุผลิตผลทางการเกษตร
หน้าที่ 8 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 14 นวัตกรรมเครื่องจักรทางการเกษตร
หน้าที่ 9 แนวคิด มุมมอง และความหมายของนวัตกรรม
หน้าที่ 10 ประเภทของนวัตกรรม
หน้าที่ 11 ที่มาของนวัตกรรมและ ทฤษฎีการแพร่กระจายนวัตกรรม
หน้าที่ 12 ความสำคัญ องค์ประกอบ แนวทางการพัฒนา การสร้างนวัตกรรม และกระบวนการของนวัตกรรม
หน้าที่ 13 การแพร่กระจาย และการพัฒนาของนวัตกรรม
หน้าที่ 14 บทบาทของนวัตกรรมต่อการพัฒนาประเทศ และระบบนวัตกรรมแห่งชาติ
หน้าที่ 15 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 5 นวัตกรรมทางการผลิตสัตว์
หน้าที่ 16 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 6 นวัตกรรมทางการผลิตสัตว์น้ำ
หน้าที่ 17 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 8 เทคโนโลยีชีวภาพกับนวัตกรรมเกษตร
หน้าที่ 18 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 9 เทคโนโลยีการเกษตรที่ทันสมัยต่างๆ กับนวัตกรรมเกษตร
หน้าที่ 19 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 10 การใช้นวัตกรรมทางการเกษตรเพื่อเพิ่มผลผลิต
หน้าที่ 20 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 12 นวัตกรรมการยืดอายุผลิตผลหลังการเก็บเกี่ยว
หน้าที่ 21 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 13 นวัตกรรมการจัดการคุณภาพผลิตผลหลังการเก็บเกี่ยว
หน้าที่ 22 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 15 นวัตกรรมทางการเกษตรในต่างประเทศ (1)
หน้าที่ 23 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 15 นวัตกรรมทางการเกษตรในต่างประเทศ (2)
หน้าที่ 24 นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 15 นวัตกรรมทางการเกษตรในต่างประเทศ (3)

นวัตกรรมทางการเกษตร ตอนที่ 1 นวัตกรรม

       เป็นที่ยอมรับกันทั่วโลกว่าประเทศไทยของเรามีพื้นที่ที่เหมาะสมต่อการทำการเกษตรเป็นอู่ข้าว อู่น้ำในการผลิตและส่งออกสินค้าทางด้านการเกษตรและอาหารเป็นอันดับต้นของโลก เกษตรกรยุค 1.0 เป็นยุคของการเพาะปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์โดยการอาศัยภูมิปัญญาที่มีมาแต่ในอดีตผลิตและขายพืชไร่พืชสวนส่วนมากเป็นพืชเชิงเดี่ยว เกษตรกรยุค 2.0 เป็นยุคที่เป็นการทำการเกษตรที่มีผลผลิตเพื่อการส่งออกมากขึ้น เน้นที่ปริมาณการผลิต ใช้แรงงานคน หรือเครื่องมือที่ไม่ซับซ้อน เกษตรกรยุค 3.0 เป็นยุคของการทำการเกษตรที่เป็นอุตสาหกรรม มีการเน้นปริมาณใช้กำลังคนหรือเครื่องจักรในการผลิตเพื่อการส่งออกเป็นจำนวนมาก มีการแปรรูปผลผลิต ส่วนเกษตรกรยุค 4.0 จะเน้นไปที่การสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลผลิตทางด้านการเกษตรด้วยการนำองค์ความรู้มาผสมผสานกับการใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม มาเพิ่มมูลค่าและผลผลิตที่มีคุณภาพให้กับผลผลิตของตนเอง Thailand 4.0 จึงเป็นการเปลี่ยนผ่านทั้งระบบใน 4 องค์ประกอบสำคัญ คือ 1) เปลี่ยนจากการเกษตรแบบดั้งเดิม (Traditional Farming) โดยเกษตรกรต้องร่ำรวยขึ้นและต้องเป็นเกษตรกรแบบเป็นผู้ประกอบการ (Entrepreneur) 2) เปลี่ยนจาก Traditional SMEs หรือ SMEs ที่มีอยู่ที่รัฐต้องให้ความช่วยเหลืออยู่ตลอดเวลาไปสู่การเป็น Smart Enterprises และ Startups ที่มีศักยภาพสูง 3) เปลี่ยนจาก Traditional Services ซึ่งมีการสร้างมูลค่าค่อนข้างต่ำไปสู่ High Value Services 4) เปลี่ยนจากแรงงานทักษะต่ำไปสู่แรงงานที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และทักษะสูง

1. นวัตกรรม

ความหมายของนวัตกรรม

“นวัตกรรม (Innovation) มีรากศัพท์มาจาก innovare ในภาษาลาติน แปลว่า ทำสิ่งใหม่ขึ้นมา ซึ่งสอดคล้องกับความหมายของคำว่า นวัตกรรม ที่รูปศัพท์เดิมมาจากภาษาบาลี คือ นว + อตต + กรรม กล่าวคือ นว แปลว่าใหม่ อัตต แปลว่า ตัวเองและกรรม แปลว่า การกระทำ เมื่อนำคำ นว มาสนธิ กับอัตต จึงเป็น นวัตต และเมื่อรวมคำ นวัตต มาสมาส กับกรรม จึงเป็นคำว่า นวัตกรรม แปลตาม รากศัพท์เดิมว่า การกระทำที่ใหม่ของตนเอง หรือการกระทำของตนเองใหม่ นอกจากนี้องค์กรด้านนวัตกรรมและนักวิชาการหลายท่านได้ให้ความหมายของคำว่า นวัตกรรม ดังนี้ สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (อ้างถึงใน ศูนย์นวัตกรรมเพื่อการพัฒนาระบบราชการไทย,2560) ให้ความหมายว่า นวัตกรรม คือ สิ่งใหม่ที่เกิดจากการใช้ความรู้และความคิดสร้างสรรค์ที่มีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและสังคม ทอมัส ฮิวช์ (Thomas Hughes) (อ้างถึงใน ศูนย์นวัตกรรมเพื่อการพัฒนาระบบราชการไทย,2560) ได้ให้ความหมายของคำว่านวัตกรรมว่า "เป็นการนำวิธีการใหม่ๆ มาปฏิบัติ หลังจากได้ผ่านการทดลองหรือได้รับการพัฒนามาเป็นขั้นๆ แล้ว โดยเริ่มมาตั้งแต่การคิดค้น (Invention) พัฒนาการ (Development) ซึ่งอาจจะเป็นไปในรูปของโครงการทดลองปฏิบัติก่อน (Pilot Project) แล้วจึงนำไปปฏิบัติจริง ซึ่งมีความแตกต่างไปจากการปฏิบัติเดิมที่เคยปฏิบัติมา และเรียกว่า นวัตกรรม (Innovation) มอตัน (Morton, J.A.) (อ้างถึงใน ศูนย์นวัตกรรมเพื่อการพัฒนาระบบราชการไทย,2560)ได้ให้นิยามของนวัตกรรมไว้ในหนังสือ Organising for Innovation ว่าหมายถึง การทำให้ใหม่ขึ้นอีกครั้ง (Renewal) ซึ่งได้แก่ การปรับปรุงของเก่าและ การพัฒนาศักยภาพของบุคลากร ตลอดจนหน่วยงานหรือองค์การนั้นๆ นวัตกรรมไม่ใช่การขจัดหรือ ล้มล้างสิ่งเก่าให้หมดไป แต่เป็นการปรับปรุงเสริมแต่ง และพัฒนาเพื่อความอยู่รอดของระบบ ไมล์ แมทธิว (Miles Matthew B.) (อ้างถึงใน ศูนย์นวัตกรรมเพื่อการพัฒนาระบบราชการไทย,2560) ได้กล่าวถึงนวัตกรรมไว้ในเรื่อง Innovation in Education ว่า นวัตกรรม หมายถึง การเปลี่ยนแปลงแนวคิดอย่างถ้วนถี่ การเปลี่ยนแปลงให้ใหม่ขึ้น เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพให้เป้าหมายของระบบบรรลุผล กิดานันท์ มลิทอง (อ้างถึงใน ศูนย์นวัตกรรมเพื่อการพัฒนาระบบราชการไทย,2560)ได้กล่าวไว้ว่า นวัตกรรมเป็นแนวความคิด การปฏิบัติ หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ๆ ที่ยังไม่เคยมีใช้มาก่อนหรือเป็นการพัฒนาดัดแปลงจากของเดิมที่มีอยู่แล้วให้ทันสมัยและใช้ได้ผลดียิ่งขึ้น เมื่อนำนวัตกรรมมาใช้จะช่วยให้การทำงานนั้นได้ผลดีมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงกว่าเดิม ทั้งยังช่วยประหยัดเวลาและแรงงานได้ด้วย นอกจากนี้ คำว่านวัตกรรมยังสามารถถูกนิยามในความหมายที่แตกต่างกันออกไปตามบริบทต่างๆ ที่เฉพาะเจาะจงลงไป เช่น นวัตกรรมทางการศึกษา นวัตกรรมทางเทคโนโลยี นวัตกรรมทางการแพทย์ รวมทั้งนวัตกรรมการบริหารจัดการภาครัฐ เป็นต้น

ดังนั้นสรุปได้ว่า นวัตกรรม หมายถึง สิ่งใหม่ที่กระทำซึ่งเกิดจากการใช้ความรู้ ใช้ความคิดสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ในที่นี้อาจจะอยู่ในรูปของผลิตภัณฑ์ แนวคิด หรือกระบวนการที่สามารถนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในการพัฒนา

องค์ประกอบของนวัตกรรม

องค์ประกอบของนวัตกรรมประกอบด้วย

1) ความใหม่ ใหม่ในที่นี้คือ สิ่งใหม่ที่ไม่เคยมีผู้ใดทำมาก่อน อาจจะเคยทำมาแล้วในอดีตแต่นำมารื้อฟื้นใหม่ หรือเป็นสิ่งใหม่ที่มีการพัฒนามาจากของเก่าที่มีอยู่เดิม

2) ใช้ความรู้หรือความคิดสร้างสรรค์ ในการพัฒนานวัตกรรมต้องเกิดจากการใช้ความรู้และความคิดสร้างสรรค์ในการสร้างและพัฒนา ไม่ใช่เกิดจากการลอกเลียนแบบหรือการทำซ้ำ

3) มีประโยชน์ สามารถนำไปพัฒนาหรือแก้ปัญหาในการดำเนินงานได้ ถ้าในทางธุรกิจต้องมีประโยชน์เชิงเศรษฐกิจ สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้

4) นวัตกรรมมีโอกาสในการพัฒนาต่อไปได้ ได้แก่

(1) การคิดค้น (Invention) เป็นการยกร่างนวัตกรรม ประกอบด้วย การศึกษาเอกสารทฤษฎีที่เกี่ยวกับนวัตกรรม การกำหนดโครงสร้างรูปแบบของนวัตกรรม

(2) การพัฒนา (Development) เป็นขั้นตอนการลงมือสร้างนวัตกรรมตามที่ยกร่างไว้ การตรวจสอบคุณภาพของนวัตกรรม และการปรับปรุงแก้ไข

(3) ขั้นนำไปใช้จริง (Implement) เป็นขั้นที่มีความแตกต่างจากที่เคยปฏิบัติเดิมมา ในขั้นตอนนี้ รวมถึงขั้นการทดลองใช้นวัตกรรม และการประเมินผลการใช้นวัตกรรม

(4) ขั้นเผยแพร่ (Promotion) เป็นขั้นของการเผยแพร่ การนำเสนอ หรือการจำหน่าย

ประเภทของนวัตกรรม

นวัตกรรมสามารถจำแนกออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่

1) นวัตกรรมที่เป็นสิ่งใหม่หมด ก็คือ นวัตกรรมที่ถูกคิดค้นขึ้นมาใหม่หมดทั้งระบบและไม่เคย ปรากฏขึ้นในที่ใดมาก่อน

2) นวัตกรรมที่เป็นสิ่งใหม่บางส่วน ซึ่งก็คือ นวัตกรรมที่อาจจะใช้ยังไม่ได้ผลที่ดีพอ จึงมีการนำมาปรับปรุงแก้ไขให้นวัตกรรมนั้นมีประสิทธิภาพการใช้งานที่ดีขึ้น และตรงกับความต้องการของสภาพงาน และตัวผู้ใช้งานเองด้วย

หลักในการพิจารณาการเป็นนวัตกรรม

1) การคัดเลือกสิ่งที่นำมาเป็นนวัตกรรมก็จะต้องเป็นสิ่งที่มีจุดเด่นและสามารถทำงานนั้นๆ ได้ดี กว่าสิ่งเดิม

2) จะต้องมีการคัดเลือกว่าสิ่งที่จะนำมาใช้เป็นนวัตกรรมนั้นมีความเหมาะสมกับระบบการใช้งานนั้นๆ หรือไม่

3) ในการที่จะนำอะไรสักอย่างมาทำเป็นนวัตกรรมนั้นจะต้องมีการพิสูจน์จากงานวิจัยว่านวัตกรรมนั้นสามารถที่จะใช้ได้ผลจริง และได้ผลที่ดีกว่าของเดิมอย่างแน่นอน

4) จะต้องมีการพิจารณาว่าสิ่งที่จะนำมาเป็นนวัตกรรมนั้นตรงกับความต้องการของผู้ใช้ระบบ หรือไม่ ได้แก่

(1) นวัตกรรมนั้นถือเป็นสิ่งแปลกใหม่จึงส่งผลโดยตรงต่อความท้าทายของผู้ทำการวิจัย ที่จะมาทำการวิจัย

(2) ผู้ที่ทำการวิจัยต้องการพิสูจน์เพื่อให้เห็นผลว่าจะสามารถใช้ได้ผลจริงหรือไม่ อย่างไร

(3) มีเหตุปัจจัยโดยตรงจากการทดลองและวิจัย เพื่อที่นำมาเพื่อแก้ปัญหาทางการเกษตรแนวคิดที่ทำให้เกิดนวัตกรรมการเกษตร

เอกสารอ้างอิง

คณะนวัตกรรมเกษตร. (2560). หลักสูตรเทคโนโลยีบัณฑิต สาขานวัตกรรมเกษตรมหาวิทยาลัยรังสิต. (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :https://www2.rsu.ac.th/faculty/Agricultural-Innovation. [สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2560].

คณะทำงานวิชาการ สมัชชาเกษตรกรรมยั่งยืน ครั้งที่ 3. (2547). เกษตรกรรมยั่งยืน : วิถีเกษตรกรรมเพื่อความเป็นไท ความเรียงว่าด้วยความหมาย หลักการและนโยบายเกษตรกรรมยั่งยืน. มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย). กรุงเทพฯ

นวัตกรรมและเทคโนโลยี. (2560). นวัตกรรมและเทคโนโลยี. (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :http://www.east. spu.ac.th/it/admin/knowledge/A307Innovation%20and%20Technology.pdf . [สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2560].

นัย เศรษฐ์บุญสร้าง. (2551). การเรียนรู้ร่วมกันแบบมีเข็มมุ่งสู่วิถีเศรษฐกิจพอเพียง. บริษัท ฟ้าอภัย จำกัด. กรุงเทพฯ.

ชยาพร วัฒนศิริ และชัฐพล สายะพันธ์. (2552). หน่วยเรียนที่ 11 เกษตรทางเลือกและการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน ประมวลสาระชุดวิชา การจัดการทรัพยากรเพื่อการผลิตพืช. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. หน้า 11-12 - 11-29.

ปัทมา เธียรวิศิษฎ์สกุล. (2560). นวัตกรรมนำสู่อนาคตประเทศไทย การประชุมประจำปี 2560 ของ สศช. วันจันทร์ที่ 3 กรกฎาคม 2560 (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :http://www.nesdb.go.th/ article_attach /article_file_20170703123404.pdf. [สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2560].

พีรเดช ทองอำไพ. (2560). Thailand 4.0 กับความท้าทายภาคเกษตร. (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :http://www.ldd.go.th/WEB_NSFC/PDF/Talk_2.pdf . [สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2560].

ไพฑูรย์ ศรีฟ้า. (2546). การจัดนวัตกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศ. สำนักงานคณะกรรมการอุดมศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ. กรุงเทพฯ.

ภูมิศักดิ์ ราศรี. (2560). ไทยแลนด์ 4.0 กับภาคการเกษตร. สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :http://www.organicoard3.com/wp-content/uploads/thailand_4.0.pdf. [สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2560].

มูลนิธินวชีวัน. (2555). ระบบเกษตรกรรมยั่งยืน. (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :http://www.nawachione .org/ 2012/10/29/sustainable-agriculture/. [สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2560].มหาวิทยาลัยคณะเกษตรศาสตร์ . (2560). การพัฒนาการเกษตรไทยสู่ระบบอัจฉริยะด้วยการใช้ข้อมูลขนาดใหญ่. (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :http://www.ku.ac.th/web2012/index.php?c= adms&m= selbannerh_th&time=20170601133312&page=%A2%E8%D2%C7% CA%D2%C3%E1%C5%D0%A1%D4%A8%A1%C3%C3%C1&ip=10&load=tab5&lang=thai&id=791&id1=0.[สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2560].

ศูนย์นวัตกรรมเพื่อการพัฒนาระบบราชการไทย. (2560). ความหมายของนวัตกรรม . (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :http://www.opdc.go.th/psic/main.php?url=content&gp=1&mn=3.[สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2560].

Nectec . (2560). ติดปีกให้เกษตรกรไทยยุค Thailand 4.0 . (ออนไลน์) เข้าถึงจาก :

https://www.nectec.or.th/news/news-pr-news/agrimap-smartfarmer.html. [สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2560].

De Zeeuw, H., van Veenhuizen, R., & Dubbeling, M. (2011). The role of urban agriculture in building resilient cities in developing countries. Journal Of Agricultural Science, 149153-163.

Moustier, p. & danso, G. .(2006). Local economic development and marketing of urban produced food. In Cities Farming for the Future: Urban Agriculture for Green and Nations Development Programme on Urban Agriculture (Eds N. Bakker, M. Dubbeling, S. Gündel, U. Sabel-Koschella & H. De Zeeuw), pp. 99–117. Feldafing, Germany: DSE/ETC.

Mougeot, L. J. A. .(2000). Urban agriculture : definition, presence, potentials and risks. In growing cities, growing food : urban agriculture on the policy agenda. A reader

http://www.environnet.in.th/archives/1416.

หมายเหตุ งานเขียนชิ้นนี้ ได้รับการคุ้มครองสิทธิตามพระราชบัญญัติคุ้มครองสิทธิทางปัญญา โดยลิขสิทธิเป็นของผู้เขียน ที่ให้เกียรตินำเผยแพร่ผ่าน วิชาการ.คอม เรามีความยินดีและอนุญาตให้ทำซ้ำหรือเผยแพร่ต่อเพื่อประโยชน์ทางการศึกษาเท่านั้น กรุณาให้เกียรติผู้เขียน โดยอ้างชื่อผู้เขียนและ วิชาการ.คอม (www.vcharkarn.com) ทุกครั้งที่ทำการเผยแพร่ต่อ ห้ามนำส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อในสื่อที่เอื้อประโยชน์ทางธุรกิจก่อนได้รับอนุญาต ขอขอบคุณที่ร่วมกันช่วยสร้างให้สังคมไทยเป็นสังคมแห่งปัญญา