การเกิดปฏิกิริยาเคมี

การเกิดปฏิกิริยาเคมี

           นักเรียนจะทราบได้อย่างไรว่า   มีปฏิกิริยาเคมีเกิดขึ้นหรือไม่ อะไรเป็นสาเหตุของการเกิดปฏิกิริยาเคมี   ทุกปฏิกิริยาเกิดึ้นด้วยอัตราเร็วเท่ากันหรือไม่   และมีปัจจัยอะไรบ้างที่ทำให้ปฏิกิริยาเกิดเร็วขึ้นหรือช้าลง   คำตอบของปัญหาเหล่านี้นักเรียนจะได้เรียนรู้ในบทนี้

กิจกรรม 4.1 การเกิดปฏิกิริยาเคมี
1.   เติมสารละลายเลด(II) ไนเตรด คาวมเข้มข้น 0.1  mol/dm3 จำนวน 5  cm3  ลงในหลอดทดลองขนาดกลางที่บรรจุสารละลายโพแทสเซียมไอโอไดด์ เข้มข้น 0.1  mol/dm3 จำนวน 5  cm3 อยู่แล้ว
2.   ใส่เกล็ดของกรดซิตตริกจำนวน 1 g ลงในหลอดทดลองขนาดกลางที่บรรจุสารละลายโซเดียมไฮโดรเจนคาร์บอเนต ความเข้มข้น 2.0 mol/dm3 จำนวน 5 cm3 เขย่าให้เข้ากันแล้วใช้มือจับหลอดทดลองตรงบริเวณที่มีสารละลาย
3.   ใส่สารละลายกรดไฮโดรคลอริกเจือจาง   ลงในหลอดทดลองขนาดกลาง 2 หลอด หลอดละ 5 cm3 หย่อนแผ่นแมกนีเซียมและสังกะสีขนาดประมาณ 0.3x2.0 cm2 ลงในหลอดทดลองหลอดละแผ่น
4.   เติมสารละลายกรดไฮโดรคลอริก ความเข้มข้น 2.0 mol/dm3 จำนวน 5  cm3 ลงในหลอดทดลองขนาดกลางลงในสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์ ความเข้มข้น 2.0 mol/dm3 จำนวน 5 cm3 เขย่าแล้วใช้มือจับหลอดทดลองตรงบริเวณที่มีสารละลาย
5.   เติมกรดไฮโดรคลอริก ความเข้มข้น 3.0  mol/dm3 จำนวน 5  cm3 ลงในหลอดทดลองขนาดกลางที่บรรจุสารละลายด่างทับทิมเจือจาง (2-3 เกล็ดในน้ำกลั่น 200  cm3 ) จำนวน 5 cm3
6.   นำเสนอและสรุปผลการทดลองของแต่ละปฏิกิริยา

หมายเหตุ : สังเกตและบันทึกลักษณะของสารและการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นทั้งก่อนและหลังการเติมสารในแต่ละปฏิกิริยา
           ปฏิกิริยาเคมีหลายชนิด   เมื่อเกิดขึ้นมีการเปลี่ยนแปลงที่สังเกตเห็นได้เด่นชัด เช่น มีฟองแก๊ส ตะกอน หรือความร้อนเกิดขึ้น   หรือสีของสารละลายเกิดการเปลี่ยนแปลง   ดังปฏิกิริยาเคมีในกิจกรรม 4.1 อย่างไรก็ตาม   ในบางปฏิกิริยาจะไม่สามารถสังเกตการเปลี่ยนแปลงตามที่กล่าวมานี้ได้โดยตรง   นักเรียนคิดว่าเป็นเพราะเหตุใด


 
ตะกอนสีเหลืองของเลด(II)ไอโอไดด์


           ปฏกิริยาเคมีที่เกิดขึ้นในกิจกรรม 4.1 เริ่มจากสารสองชนิดเข้าทำปฏิกิริยากัน   เรียกสารที่เข้าทำปฏิกิริยาว่า สารเริ่มต้นตำวทำปฏิกิริยา (reactanr) เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี   แสดงว่ามีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นกับโมเลกุลของสารเริ่มต้นคือมีการแตกสลายพันธะเดิมและสร้างพันธะใหม่   เป็นผลทำให้เกิดสารชนิดใหม่   ซึ่งมีสมบัติต่างกันจากสารเริ่มต้น   เรียกว่าสารใหม่ที่เกิดขึ้นว่า ผลิตภัณฑ์ (product)