ต่อมไร้ท่อ

ต่อมไร้ท่อ

            นักเรียนได้ทราบมาแล้วว่า    ต่อมไร้ท่อควบคุมระบบต่างๆขอร่างกายให้มีดุลยภาพ  แต่การควบคุมเป็นไปในลักษณะค่อยเป็นค่อยไป      สิ่งที่น่าสนใจคือ  ต่อมไร้ท่อควบคุมระบบต่างๆ  ของร่างกายให้เกิดดุลยภาพได้อย่างไร

           ปี   พ.ศ.  2391  นักสรีรวิทยาชาวเยอรมัน    ชื่อ  อาร์โนล   เอ   เบอร์โทลด์ ( Arnol A. Berthold)    ได้ทำการทดลองเพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาของลูกไก่เพศผู้ไปเป็นไก่เพศผู้ที่โตเติมวัย โดยจัดการทดลองเป็น 3 ชุด ชุดแรกให้ไก่เจริญตามปกติ  ชุดที่  2   เบอร์โทลด์ตัดอัณฑะของลูกไก่ออก  แล้วเฝ้าสังเกตลักษณะของลูกไก่จนเจริญเป็นไก่ที่โตเต็มวัย  พบว่า  เมื่อโตเต็มวัยไก่ตัวนี้จะมีลักษณะคล้ายไก่เพศเมีย   คือ  มีหงอนและเหนียงคอสั้นขนหางสั้นและมีนิสัยไม่ค่อยต่อสู้กับไก่ตัวอื่นๆ  ดังภาพที่  9 -1  ข.

    ภาพที่  9 - 1 ผลการทดลองศึกษาการเจริญของหงอนและเหนียงคอของไก่เพศผู้

                                     ก. ลูกไก่ที่เจริญเป็นไก่เพศผู้ปกติ ( ชุดที่ 1 ) 

                                     ข. ลูกไก่เพศผู้ที่ถูกตัดอัณฑะ ( ชุดที่ 2 )

                                      ค. ลูกไก่เพศผู้ที่มีการปลูกอัณฑะให้ใหม่ ( ชุดที่ 3 )  

              ชุดที่  3  เบอร์โทลด์  ตัดอัณฑะของลูกไก่ทดลองออก  จากนั้นนำอัณฑะของลูกไก่อีกตัวหนึ่งมาปลูกถ่ายลงในบริเวณช่องท้อง    ตรงตำเหน่งที่ต่ำกว่าอัณฑะเดิม  จากการตรวจสอบพบว่าอัณฑะใหม่มีหลอดเลือดมาหล่อเลี้ยงและสามารถทำงานได้      เมื่อติดตามสังเกตลักษณะของลูกไก่ทดลองจนเป็นไก่ที่โตเต็มวัยปรากฏว่าไก่ทดลองตัวนี้จะมีลักษณะของไก่เพศผู้ที่โตเต็มวัยปกติทั่วๆไป    คือ   มีหงอนเหนียงคอยาว  ขนหางยาว  และมีนิสัยรักการต่อสู้  ปราดเปรียว ดังภาพที่  9-1 ค.  สิ่งที่น่าสงสัย  คือ  อัณฑะเกี่ยวข้องกับลักษณะของไก่เพศผู้อย่างไร

         การศึกษาต่อมาพบว่า  อัณฑะของไก่ผลิตสารเคมีซึ่งลำเลียงไปตามระบบหมุนเวียนเลือด       สารเคมีนี้เองที่เชื่อกันว่ามีบทบาทควบคุมการเจริญของหงอนเหนียงคอ      และลักษณะอื่นๆ   ของไก่เพศผู้ที่โตเต็มวัย    นอกจากนี้ยังพบว่าในร่างกายของคน  และสัตว์มีกระดูกสันหลังชนิดอื่นๆตลอดจนสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหลายชนิด    มีอวัยวะที่สร้างสารเคมีและลำเลียงสารเหล่านี้ไปยังกระแสเลือดไปสู่อวัยวะเป้าหมาย    เพื่อทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของระบบต่างๆในร่างกาย เช่น    การทำงานของระบบสืบพันธุ์  ระบบขับถ่าย  ตลอดจนกระบวนการ เมแทบอริซึมของร่างกาย    เรียกสารเคมีเหล่านี้ว่า ฮอร์โมน ( Hormone)  ฮอร์โมนส่วนใหญ่เป็นประเพศโปรตีน เอมีน และสเตรอยด์ที่ผลิตจากเนื้อเยื้อหรือต่อมไร้ท่อ (endocrine tissue หรือ endocrine gland) ซึ่งแตกจากต่อมต่างๆ เช่น   ต่อมน้ำลาย   ต่อมเหยื่อ   ต่อมน้ำตาและต่อมน้ำเลี้ยงอสุจิ   ซึ่งต่อมเหล่านี้ล้วนแล้วแต่มีท่อลำเลียงสารต่างๆ ที่ต่อมสร้าง จึงเรียกต่อมนี้ว่า ต่อมมีท่อ(exocrine gland )  ดังภาพที่  9-2

    ภาพที่  9-2  เปรียบเทียบโครงสร้างของต่อมมีท่อและต่อไร้ท่อ 

 ก. ต่อมมีท่อ,  

ข.  ต่อมไร้ท่อ

            - จากภาพที่ 9-2 นักเรียนบอกหรือไม่ว่าสารที่ต่อมไร้ท่อและต่อมมีท่อสร้างขึ้นลำเลียง                                                                        ไปสู่อวัยวะเป้าหมายต่างๆในร่างกายแตกต่างกันหรือไม่อย่างไร

            -   นักเรียนคิดว่า  ต่อมที่ขับฮอร์โมนออกมานอกจากไม่มีท่อแล้วยังมีลักษณะพิเศษอย่างไร

              โดยทั่วไปต่อมไร้ท่ออาจประกอบด้วยเซลล์เพียงเซลล์เดียวหรือหลายเซลล์ที่สร้างหรือหลั่งสารเคมีที่เป็นฮอร์โมน  แต่ไม่มีท่อลำเลียงออกจากต่อมจึงต้องอาศัยหลอดเลือดช่วยลำเลียง   ต่อมไร้ท่อจึงมีหลอดมาหล่อเลี้ยงมาก  ทั้งนี้เพื่อที่จะได้ลำเลียงฮอร์โมนที่สร้างขึ้นออกสู่กระแสเลือด ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

             นอกจากฮอร์โมนที่เป็นสารเคมีที่สร้างจากต่อมไร้ท่อแล้วยังมีสารเคมีชนิดอื่นที่สร้างจากเซลล์ประสาท  คือ  ฮอร์โมนประสาทที่ไปควบคุมการทำงานของอวัยวะภายในร่างกายให้อยู่ในสภาพปกติ  ดังภาพที่  9-3

                ภาพที่  9-3  การควบคุมดุลยภาพของร่างกายด้วยสารเคมีชนิดต่างๆ

                                                            ก. การซื่อประสาทจากเซลล์ประสาท

                                                            ข. ฮอร์โมนประสาทจากเซลล์ประสาท

                                                            ค. ฮอร์โมนจากต่อมไร้ท่อ

             เมื่อฮอร์โมนถูกลำเลียงไปถึงอวัยวะเป้าหมายจะมีผลต่อเซลล์เป้าหมายอย่างไร จากการศึกษาพบว่าการตอบสองของเซลล์เป้าหมายต่อฮอร์โมนเกิดขึ้นโดยอวัยวะเป้าหมายมีหน่วยรับสัญญาณที่จำเพาะต่อฮอร์โมน     แล้วส่งสัญญาณกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาภายในเซลล์  และเกิดกาตอบสนองต่อฮอร์โมนนั้น

        ปัจจุบันความรูเรื่องฮอร์โมนได้ขยายขอบเขตไปจากเดิมมากเพราะมีการค้นพบว่าไม่เพียงแต่คนและสัตว์มีกระดูกสันหลังชั้นสูงเท่านั้นที่สร้างฮอร์โมนได้ แม้แต่สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและพืชทีสร้างฮอร์โมนได้เช่นกัน แต่ในบทเรียนนี้จะเน้นเกี่ยวกับฮอร์โมนของคนเป็นหลัก นักเรียนจะได้ทราบว่า  ต่อมไร้ท่อของคนนั้นทีอะไรบ้าง ต่อมเหล่านี้สร้างฮอร์โมนอะไรบ้าง และมีผลต่อการทำงานของร่างกายอย่างไร

   ภาพที่  9-4  ต่อมไร้ท่อที่สำคัญของร่างกาย