อวัยวะรับความรู้สึก(ผิวหนังกับการรับรู้ความรู้สึก)

ผิวหนังกับการรับความรู้สึก

นอกจากผิวหนังเป็นอวัยวะที่ห่อหุ้มร่างกายแล้วยังจัดเป็นอวัยวะรับความรู้สึกที่กว้างกว่าอวัยวะรับความรู้สึกอื่นอีกด้วย

ภาพที่ 8-42 ปลายประสาทที่ทำหน้าที่รับความรู้สึกต่างๆ บริเวณผิวหนัง

              เมื่อพิจารณาภาพที่ 8-42 จะสังเกตได้ว่าผิวหนังมีหน่วยรับความรู้สึกซึ่งไวต่อการกระตุ้นเฉพาะอย่าง เช่น หน่วยรับความดัน มีลักษณะคล้ายหัวหอมผ่าซีก มีปลายประสาทเดนไดรต์อยู่ตรงกลางและมีเนื้อเยื่อเกี่ยวฟันหุ้มปลายประสาทอยู่รอบๆหน่วยรับความรู้สึกชนิดนี้ฝังลึกอยู่ในผิวหนังบริเวณของหนัง (dermis)หน่วยรับความรู้สึกเจ็บปวดจะเป็นปลายประสาทเดนไดรต์ที่แทรกอยู่ในชั้นหนังกำพร้า (epidermis) หน่วยรับสัมผัสบางหน่วยอาจอยู่

อิสระ บางหน่วยพับอยู่รอบเส้นขน ดังภาพที่ 8-42 ดังนั้นเมื่อลูบเส้นขนเบาๆ ก็จะรับรู้การสัมผัสได้เช่นกัน นอกจากนี้ยังมีหน่วยรับความรู้สึกเกี่ยวกับอุณหภูมิ ซึ่งประกอบด้วยปลายประสาทที่รับความรู้สึกร้อนและเย็น

       นักเรียนคิดว่าบนผิวหนังสามารถรับสัมผัสได้เท่ากันทุกจุดหรือไม่ ? ซึ่งสามารถศึกษาได้จากกิจกรรมต่อไปนี้

กิจกรรมที่ 8.3 ความไวแต่ละบริเวณของผิวหนัง

วัสดุอุปกรณ์

                1.ลวดหนีบกระดาษ

                2. ไม้บรรทัด

วิธีการทดลอง

               1.ให้ผู้ถูกทดลองหลับตา แล้วผู้ทดลองใช้ปลายลวดหนีบกรดาษ ซึ่งกางห่างกันพอสมควร แตะลงบนผิวหนังของผู้ทดลอง โดยแตะด้วยปลายข้างเดียวบ้าง และแตะทั้งสองปลายบ้าง ให้ผู้ถูกทดลองบอกว่าถูกแตะด้วยปลายลวดกี่ข้าง

              2.ปรับปลายลวดทั้ง 2 ข้างให้ชิดมาเป็นระยะๆ แล้วทดลองซ้ำตามข้อ 1 เรื่อยๆจนกระทั่งผู้ถูกทดลองไม่สามารถบอกความแตกต่างด้วยปลายลวด 1 ปลายและ 2ปลายได้ วัดความห่างของปลายลวดในขณะนั้นแล้วบันทึกไว้ในตาราง

              3.ลองทำเช่นเดียวกันตามบริเวณต่างๆ ของร่างกาย เช่น บริเวณต้นคอ ปลายนิ้ว แขน

            ตารางบันทึกผลการทดลอง

                 - นักเรียนจะสรุปผลการทดลองนี้อย่างไร ?

            จากกิจกรรมดังกล่าวจะเห็นว่า บริเวณต่างๆ ของผิวหนังในร่างกายจะมีปลายประสาทอยู่ไม่เท่ากัน บริเวณที่มีความละเอียดอ่อนน้อยก็จะมีปลายประสาทอยู่น้อย ส่วนที่มีความละเอียดอ่อนมากก็จะมีปลายประสาทอยู่มาก

           นักเรียนคงเคยเห็นแล้วว่าร่างกายเรามีกลไกการทำงานของระบบประสาทและอวัยวะรับสัมผัสที่ซับซ้อนและมีความสอดคล้องกันทำให้เราสามารถรับรู้และตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้ ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำรงชีวิต ดังนั้นจึงควรตระหนักถึงวิธีป้องกันรักษาระบบดังกล่าวนี้ไว้และใช้อย่างถูกวิธีจะทำให้มีชีวิตอย่างเป็นสุข

           การควบคุมดุลยภาพของร่างกายโดยผ่านเซลล์ประสาทมีการส่งกระแสประสาทไปตามเส้นใยประสาท เพื่อควบคุมการติดต่อประสานงานเกี่ยวกับอวัยวะที่อยู่ห่างไกล ทำให้มีลักษณะการสั่งงานโดยผ่านสารเคมีที่ผลิตโดยต่อมไร้ท่อ ซึ่งนักเรียนจะได้ศึกษาในบทต่อไป