หลักการทำงานของโทรเลข

การรับส่งโทรเลขคือการรับส่งสัญญาณที่อาศัยแม่เหล็กไฟฟ้าเป็นตัวนำสัญญาณจากผู้ส่งจะวิ่งไปตามขดลวดจนถึงผู้รับ และแน่นอนว่าการจะทำให้เกิดแม่เหล็กไฟฟ้านั้นส่วนประกอบสำคัญคือแกนของขดลวดตัวนำและขดลวดที่พันอยู่รอบๆแก่นเหล็กเพื่อจะทำให้เกิดกระแสไฟฟ้านั้นเอง ทั้งสองสิ่งนี้ถือเป็นส่วนประกอบสำคัญของเครื่องรับส่งโทรเลข โดยปลายลวดไฟฟ้าที่พันรอบแก่นเหล็กของเครื่องรับส่งโทรเลขด้านหนึ่งจะต่อเข้ากับขั้วไฟฟ้าหรือแบตเตอรี่ส่วนอีกด้านหนึ่งต่อกับอุปกรณ์รับส่ง เมื่อมีการกดสวิทซ์ซึ่งเป็นสปริงทองเหลืองก็จะทำให้เกิดเป็นวงจรไฟฟ้า และเกิดเป็นสนามแม่เหล็กไฟฟ้าในเครื่องรับทำให้สามารถดูดแผ่นเหล็กให้มากระทบกับแก่นเหล็กได้ และเมื่อหากกดแล้วปล่อยก็จะมีผลเป็นจุด(.)แต่หากกดค้างไว้ก็จะทำให้มีสัญญาณออกมาเท่ากับระยะเวลาที่กดค้างไว้จึงเป็นที่มาของสัญญาณแบบจุด(.)และแบบขีด(-) ในรหัสมอร์สนั้นเอง

การส่งโทรเลขแบบดั้งเดิม
ภาพจากคุณ Supakit www.thairunning.com

ในระยะแรกของการรับส่งสัญญาณโทรเลขนั้นยังอาศัยการใช้ไฟฟ้ากระแสตรงที่ส่งสัญญาณไปในสายลวดทำให้สามารถรับส่งสัญญาณโทรเลขได้ทางเดียวคือหากฝ่ายส่งยังส่งไม่เสร็จฝ่ายรับก็จะส่งกลับมาไม่ได้ ซึ่งเรียกระบบการรับส่งสัญญาณโทรเลขแบบนี้ว่าระบบระบบซิมเพล็กซ์ (simplex) ต่อมาได้มีการปรับปรุงวิธีการรับส่งสัญญาณทำให้สามารถทั้งรับและส่งสัญญาณได้พร้อมกันในสายลวดเส้นเดียว เรียกระบบนี้เรียกว่าระบบ ดูเพล็กซ์ (duplex) ภายหลังการรับส่งสัญญาณทางโทรเลขยังคงพัฒนาต่อไปจนกระทั้งเกิดเป็นระบบการรับส่งสัญญาณระบบมัลติเพล็กซ์  (multiplex) ซึ่งสามารถส่งโทรเลขไปมาในเวลาเดียวกัน และใช้สายเส้นเดียวกันได้มากกว่าระบบดูเพล็กซ์ ถึง 4 เท่า

ปัจจุบันก่อนจะมีการยกเลยให้บริการรับส่งโทรเลขในประเทศไทยได้เป็นระบบการรับส่งเป็นโทรพิมพ์ซึ่งใช้ไมโครคอมพิวเตอร์เป็นตัวควบคุมการทำงานและสามารถรับส่งสัญญาณด้วยความเร็วสูงถึง240คำต่อนาทีเลยทีเดียว

รหัสมอร์ส

เมื่อพูดถึงการรับส่งโทรเลขสิ่งที่ผู้คนโดยทั่วไปจะนึกถึงก็คงหนีไม่พ้นรหัสมอร์ส บ่อยครั้งที่เราได้เห็นในภาพยนตร์รหัสมอร์สได้ถูกนำไปใช้แก้วิกฤตในยามที่การสื่อสารอย่างอื่นถูกตัดขาด  ดังที่ได้กล่าวมาแล้วว่ารหัสมอร์สเป็นรหัสที่คิดค้นมาเพื่อใช้ในการรับส่งโทรเลขของแซมวล มอร์ส  รหัสมอร์สซึ่งเป็นรหัสสากลนั้นจะแทนด้วยด้วยภาษาอังกฤษ ส่วนประเทศอื่นก็จะนำรหัสมอร์สสากลมาปรับใช้เพื่อให้เข้ากับภาษาของตนเอง เช่น จีน ใช้ตัวเลข 4 ตัว เป็นรหัส 1หมู่ แทนตัวอักษรจีน 1 ตัวมีตัวเลขรหัสใช้เกือบ 9999 หมู่ เลยทีเดียว

รหัสมอร์สากล จะมีการแทนสัญลักษณ์ดังนี้

รหัสมอร์สไทย จะมีการแทนสัญลักษณ์ดังนี้

บางคนรวมทั้งผู้เขียนดูรหัสมอร์สแล้วคงต้องบอกว่าน่าปวดหัวและดูล้าหลังเอามาก ๆ กับสัญญาณที่มีแต่ขีดกับจุดเต็มไปหมดยิ่งเมื่อนำมาเทียบกับการสื่อสารในยุคปัจจุบันด้วยและกลายเป็นคนละเรื่องกันเลย ในสมัยที่การสื่อสารด้วยระบบอินเตอร์เนต  สื่อสารด้วยระบบคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์เคลื่อนที่ไร้สายดูสุขสบายกว่าการต้องท่องจำรหัสเพียงสองตัวมากมายเหลือเกิน แต่หากพิจารณากันดีๆแล้วความสะดวกสบายของการสื่อสารในยุคปัจจุบันนั้นก็อาศัยการสื่อสารด้วยเลขสัญญาณเพียงสองตัวด้วยเช่นกัน คือ 0 กับ 1 ในระบบดิจิตอลนั้นเอง จะว่าไปรหัสมอร์สที่มีเพียง  . กับ – ก็เหมือนกับสัญญาณดิจิตอลในเลขฐาน 2  ซึ่งมีแค่ 0 กับ 1

และแม้วิทยาการในทางด้านการสื่อสารจะก้าวหน้าเพียงใด การรับส่งโทรเลขกลายเป็นสิ่งล้าหลังแต่สิ่งสำคัญของการสื่อสารด้วยโทรเลขนั้นนับได้ว่าเป็นก้าวย่างที่ยิ่งใหญ่และเป็นก้าวอย่างสำคัญที่ช่วยในการพัฒนาการสื่อสาร เพราะก่อนจะมาถึงยุคของโทรเลขเรานั้นมนุษย์เรายังคงต้องอาศัยการสื่อสารกันด้วยม้าเร็ว ควันไฟ และ นกพิราบ และแม้เวลาจะผ่านไปนานขนาดไหนโทรเลขก็คือการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญครั้งหนึ่งของประวัติศาสตร์การสื่อสาร