ปรากฏการณ์ดาราศาสตร์แห่งศตวรรษ ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ 100 ปีถึงจะมีสักหน

ปรากฎการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์

ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์เป็นปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่เกิดขึ้นในรอบ 122 ปี ซึ่งปรากฏการณ์นี้จะเกิดขึ้น 2 ครั้ง ห่างกัน 8 ปี นักดาราศาสตร์เรียกว่าเป็นปรากฏการณ์คู่แฝด โดยครั้งล่าสุดเกิดเมื่อ ค.ศ. 1882 (พ.ศ. 2425) และวันที่ 8 มิถุนายน ค.ศ. 2004 (พ.ศ. 2547) ดาวศุกร์จะผ่านหน้าดวงอาทิตย์อีกครั้ง โดยเมื่อมองจากโลกจะเกิดนาน 6 ชั่วโมง ซึ่งสามารถเห็นได้ในทวีปยุโรป อาฟริกา และเอเชีย ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์เกิดขึ้นยาก ราว ๆ 4 ครั้ง ใน 243 ปี ครั้งหน้าจะเกิดวันที่ 6 มิถุนายน ค.ศ. 2012 (พ.ศ. 2555) ซึ่งจะไม่สามารถได้เห็นในยุโรป หลังจากนั้นจะเกิดอีกในเดือน ธันวาคม ค.ศ. 2117 (พ.ศ. 2660) และ ธันวาคม ค.ศ. 2125 (พ.ศ. 2668)

ปรากฏการณ์นี้เป็นปรากฏการณ์ที่มีความน่าสนใจในเชิงประวัติศาสตร์ เพราะฮัลเลย์ (ผู้ตั้งชื่อดาวหางฮัลเลย์) เสนอว่าสามารถนำข้อมูลการสังเกตการณ์ (เวลาและตำแหน่ง) มาคำนวณหาระยะทางจากโลกถึงดวงอาทิตย์ได้ อันทำให้เกิดการเดินทางมากมายไปยังดินแดนต่างๆ บนผิวโลก และหนึ่งในนั้นคือการเดินทางของกัปตันคุก ซึ่งได้เดินทางไปทำแผนที่เส้นทางถึงนิวซีแลนด์และชายฝั่งออสเตรเลีย

การที่ดาวศุกร์เคลื่อนที่มาอยู่ด้านหน้าดวงอาทิตย์ ศัพท์ทางวิชาการเรียกว่า การผ่านหน้า หรือ Transit ทรานซิต (Transit) เหมือนสุริยุปราคาวงแหวน (annular solar eclips) เพียงแต่มีขนาดเล็กกว่าดวงจันทร์มาก ดูคล้ายเป็นจุดดำที่เคลื่อนที่ผ่านดวงอาทิตย์ ดาวเคราะห์ที่จะทรานซิตได้มีเพียง 2 ดวง คือ ดาวพุธ และดาวศุกร์เท่านั้น

เมื่อเกิดเหตุการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ดวงอาทิตย์ ดวงศุกร์ และโลก จะอยู่ในแนวเส้นตรงเดียวกัน แต่โลกกับดวงศุกร์ไม่ได้โคจรรอบดวงอาทิตย์อยู่ในระนาบเดียวกันพอดี ดังนั้น บ่อยครั้งที่ดาวเคราะห์ทั้งสองจะอยู่ในตำแหน่งเหนือกว่าหรือต่ำกว่ากัน ทำให้ไม่เกิดการผ่านหน้าขึ้น

สำหรับระยะทางระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์จากประวัติศาสตร์ที่คำนวณไว้ โลกมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 12,756 กิโลเมตร อยู่ห่างดวงอาทิตย์ 150 ล้านกิโลเมตร และดาวศุกร์มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 12,104 กิโลเมตร อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ 105 ล้านกิโลเมตร

ช่างนาฬิกาชาวออสเตรเลีย F.Allerding บันทึกภาพปรากฏการณ์หยดน้ำ ที่เงาของดาวศุกร์กำลังออกจากขอบดวงอาทิตย์ วันที่ 9 ธ.ค.1874 (Courteay Institue for Astronomy, Univerdity of Vienna)

การที่ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์อาจจะมีลักษณะคล้าย ๆ สุริยุปราคาขนาดย่อม ในระหว่างการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวง ดวงจันทร์มาบดบังดวงอาทิตย์จนเต็มดวงใช้เวลาเพียงไม่กี่นาทีเท่านั้น แต่ดาวศุกร์นั้นมีขนาดใหญ่กว่าดวงจันทร์มาก แต่มันอยู่ไกลจากโลกถึง 100 เท่า ดังนั้น ดาวศุกร์จึงสามารถบังดวงอาทิตย์เพียงเล็กน้อยเท่านั้น ดาวศุกร์ใช้เวลานานในการเคลื่อนที่ข้ามผ่านดวงอาทิตย์ ดาวศุกร์จะปรากฏตัวเป็นจุดดำกลมที่สมบูรณ์เคลื่อนที่อย่างช้าๆ ผ่านด้านหน้าของดวงอาทิตย์ ซึ่งใช้เวลานานถึง 6 ช.ม. สิ่งที่น่าสนใจมากที่สุดของเหตุการณ์นี้ จะเกิดขึ้นเมื่อดาวศุกร์เคลื่อนที่เข้าและออก ณ ขอบของดวงอาทิตย์ ยกตัวอย่าง เหมือนกับเมื่อมันเริ่มออกจากดวงอาทิตย์ ภาพเงาดำของดาวศุกร์จะดูคล้ายหยดน้ำ ปรากฏการณ์เช่นนี้เรียกว่า ปรากฏการณ์หยดสีดำ

การคำนวณการเกิดปรากฎการณ์อย่างง่ายๆ


เราสามารถคำนวณหาช่วงเวลาที่จะเกิดเหตุการณ์นี้ได้อีก ด้วยวิธีการง่าย ๆ ดังนี้
ให้
T1 เป็นคาบของการโคจรของดาวศุกร์ = 0.61519726 ปี

T2 เป็นคาบของการโคจรของโลก = 1 ปี

ดวงอาทิตย์ ดาวศุกร์ และโลก จะเดินทางมาตรงกันอีกครั้ง เมื่อเวลาผ่านไป t โดย


แต่การที่จะเกิดเหตุการณ์นี้ได้จะต้องรอจนกว่า แนวของวงโคจรทั้งสองผ่าน node อีกครั้ง นั่นคือ จะต้องรอจนกว่าจะมีแนวตรงกันอีก n รอบ โดยที่ nt = จำนวนเต็มหรือเท่ากับจำนวนเต็ม + 1/2 ซึ่งจะเกิดขึ้นเมื่อ n=5, nt = 7.99 8 ปี และอีกครั้งเมื่อ n = 76, nt = 121.504 =121.5 ปี และอีกครั้งเมื่อ n = 81, nt = 129.5 ปี
อ้างอิงและเรียบเรียงจาก
- http://www.thaispaceweather.com/

- http://www.vcharkarn.com/snippets/vcafe/show_message.php?Cid=23&Pid=19313
- หนังสือพิมพ์เดลินิส์ ฉบับวันพุธที่ 9 มิถุนายน 47

tags :

บทความอื่นๆ