ค่ายดาราศาสตร์-วิทยาศาสตร์สัญจร ครั้งที่ 1 ดร. พิเชษฐ กิจธารา (41,440 views) first post: Thu 18 January 2007 last update: Wed 24 January 2007 อาจารย์และนักศึกษา ป.โท จากม.มหิดล และ ม.เกษตรศาสตร์ นำกล้องดูดาวไปให้นักเรียนต่างจังหวัดได้ดูด้วยตาตนเองเพื่อเป็นการเพิ่มพูนความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับดวงดาวและเอกภพ สนับสนุนโดยวิชาการ.คอมและ ปตท. สนใจจัดค่ายนี้ติดต่อทีมงานวิชาการ.คอม

“นี่รู้มั๊ย ดวงอาทิตย์ที่เรากำลังเห็นอยู่เนี่ย เป็นภาพเมื่อ 8 นาทีที่แล้ว” เสียงวิทยากรบรรยายให้ฟัง
...เงียบ นักเรียนทุกคนตั้งใจฟัง...

“ที่มันเป็นอย่างนี้เพราะว่าแสงต้องใช้เวลาเดินทาง 8 นาทีกว่าๆจากดวงอาทิตย์มายังโลก”
...เงียบต่อ...

“ที่มันมีแสงจากดวงอาทิตย์ก็เพราะว่าดวงอาทิตย์มีมวลเยอะมาก แรงโน้มถ่วงทำให้ตรงแกนกลางมันบีบอัดจนมีอุณหภูมิสูงมาก จนเกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์ที่ปล่อยแสงออกมา”
...เงียบ เหมือนตั้งใจฟัง...

“แล้วดวงอาทิตย์ก็เกิดจากกลุ่มก๊าซและฝุ่นปริมาณมหาศาลที่มารวมตัวกันเนื่องจากแรงโน้มถ่วง”
...ยังเงียบ...

“แล้วถ้าเราย้อนเวลากลับไป เราก็จะพบว่าดาวและกาแลกซี่ต่างๆ ก็เกิดจากการรวมตัวกันของกลุ่มก๊าซและฝุ่นที่มีที่มาจากการระเบิดครั้งใหญ่ของจักรวาลหรือที่เรียกว่า Big Bang”
...เงียบ...

“เอาล่ะ พอแค่นี้ก่อน เดี่ยวเราไปทานข้าวเย็น แล้วมารวมกันใหม่ตอนค่ำนะ จะใช้กล้องดูดาวกัน”
“เย้ เย้ เฮ ไชโย” เหล่านักเรียนรู้สึกตื่นเต้นเมื่อใกล้เวลาดูดาวจริงๆ (หรือเพราะได้เวลาทานข้าวนะ?)

---

ค่ายวิทยาศาสตร์-ดาราศาสตร์สัญจร จัดขึ้นที่โรงเรียนโพธิ์ชัยพิทยาคม จ.บุรีรัมย์ ระหว่างวันที่ 22 ถึง 24 ธันวาคม พ.ศ. 2549 ค่ายครั้งนี้เกิดจากความตั้งใจบรรดาครูโรงเรียนโพธิ์ชัยพิทยาคม และ อาจารย์สุจินต์ วังสุยะ จากภาควิชาฟิสิกส์ มหาวิทยาลัยมหิดล และ อาจารย์มณีเนตร เวชกามา จากภาควิชาฟิสิกส์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่จะนำกล้องดูดาวไปให้น้องๆต่างจังหวัดได้ดูด้วยตาตนเองเพื่อเป็นการเพิ่มพูนความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับดวงดาวและเอกภพ นอกจากนี้การได้พูดคุยกับอาจารย์มหาวิทยาลัยและพี่ๆปริญญาโทยังเป็นการเปิดโลกทัศน์ให้กว้างขึ้น ซึ่งในการจัดค่ายครั้งนี้ยังได้รับการสนับสนุนจากบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) และเว็บไซต์วิชาการ.คอมเป็นเงินจำนวน 20,000 บาท

ทีมงานออกเดินทางประมาณ 8 โมงครึ่งจากคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลแล้วแวะรับทีมงานจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ รวมมีทีมงานทั้งหมดดังรายนามต่อไปนี้
1. อาจารย์ สุจินต์ วังสุยะ (ฟิสิกส์ มหิดล)
2. อาจารย์ มณีเนตร เวชกามา (ฟิสิกส์ เกษตรศาสตร์)
3. ดร. พิเชษฐ กิจธารา (ฟิสิกส์ มหิดล)
4. อาจารย์ ภุชงค์ กิจอำนาจสุข (ฟิสิกส์ เกษตรศาสตร์)
5. อาจารย์สิทธิชัย ปิ่นกาญจนโรจน์ (ฟิสิกส์ เกษตรศาสตร์)
6. นายทรงคุณ บุญชัยสุข (พี่จ๊อบ)
7. นายฉัตรชัย วชิรเธียรชัย (พี่โอ๊ต)
8. นายปณต นพทศพร (พี่อู๋)
9. นายคชานนท์ นิรันดร์พงศ์ (พี่โตโต้)
10. นายปรณพงษ์ อุดมทอง (พี่กบ)
11. นางสาวพฤษภา ลายมืองาม (พี่ปลา)
12. นางสาวณัฐวรรณ วันเพ็ญ (พี่เมย์)

ในการเดินทางเราผ่านปทุมธานี สระบุรี นครราชสีมา และผ่านป่าดงพญาเย็นช่วงอำเภอมวกเหล็กในช่วงเช้าทีมงานแวะเยี่ยมไร่องุ่นปภัสราซึ่งมีองุ่นพันธุ์แบล็คไนท์ปลูกอยู่เรียงรายสวยงาม ซึ่งผลขององุ่นพันธุ์นี้เหมาะแก่การทำไวน์และเมื่อแก่จัดจะเป็นสีคล้ำดำ หลังจากนั้นเราเดินทางต่อไปยังน้ำตกเจ็ดสาวน้อยเพื่อชื่นชมความงานของน้ำตกทั้ง 7 ชั้น ก่อนจะแวะที่บริเวณจุดชุดวิวของเขื่อนลำตะคองอยู่ที่ตำบลลาดบัวขาว อำเภอสีคิ้ว พื้นที่เหนือเขื่อนมีความสวยงามอย่างยิ่ง

 

ทีมงานเดินทางถึงโรงเรียนเวลาประมาณ 6 โมงเย็น หลังจากรับประทานอาหารค่ำอันแสนอร่อยที่ทางคณะครูของโรงเรียนโพธิ์ชัยพิทยาคมจัดไว้ให้แล้วเราก็ประชุมร่วมกันเพื่อทำความเข้าในแผนงานและกิจกรรมของการเข้าค่ายที่จะมีขึ้นในวันรุ่งขึ้น แล้วแยกย้ายกันเตรียมอุปกรณ์ของแต่ละกลุ่ม ก่อนจะอาบน้ำที่หนาววววววเย็นนนนนน....ประมาณเที่ยงคืน

 

อากาศยามเช้าในวันรุ่งขึ้นค่อนข้างหนาวเย็นขนาดทำให้พี่ๆบางคนตั้งใจลืมอาบน้ำตอนเช้าทีเดียว หลังจากทานข้าวเช้าแล้วเราก็มาพร้อมกันบริเวณหอประชุม หลังจากท่านผู้อำนวยการโรงเรียน นายสรกฤช นพธราวุฒิ กล่าวรายงานการจัดค่ายแล้วรองผู้อำนวยการเขตการศึกษาบุรีรัมย์ นาย สุพจน์ เจียมใจ ก็กล่าวเปิดการเข้าค่ายในครั้งนี้ โดยมีนักเรียนทั้งหมดประมาณ 168 คนจากโรงเรียนโพธิ์ชัยพิทยาคมและจากโรงเรียนหนองบุญนากพิทยาคม






หลังเสร็จสิ้นพิธีเปิดก็เริ่มเข้าสู่การเข้าค่ายจริงๆ โดยแบ่งกลุ่มนักเรียนจากทั้งหมด 180 คนเป็น 6 กลุ่มย่อยๆ หมุนเวียนเข้ารับฟังการบรรยายจากอาจารย์และพี่ๆวิทยากรในบรรยากาศสบายๆใต้ร่วมเงาไม้ หัวข้อในการบรรยายมีทั้งหมด 3 หัวข้อ คือ

1. เอกภพวิทยา เป็นการบรรยายเกี่ยวกับการกำเนิดเอกภพและการค้นพบที่สำคัญๆต่างของนักฟิสิกส์ เช่น การค้นพบของ Edwin Hubble (1929) ว่ากาแลกซี่กำลังเคลื่อนที่ออกจากกัน ซึ่งทำให้ Fred Hoyle (1950s) ได้แนวคิดว่าหากย้อนเวลากลับจะพบว่าเอกภพต้องมีขนาดเล็กกว่าปัจจุบันมาก หรือว่าเอกภพต้องมีจุดกำเนิดอย่างที่เรารู้จักกันว่า Big Bang เมื่อประมาณ 15 พันล้านปีที่แล้ว ซึ่งสิ่งหนึ่งที่ช่วยยืนยันการกำเนิดเอกภพหรือ Big Bang ก็คือ Cosmic Microwave Background หรือรังสีแบ็คกราวด์ที่มีอุณหภูมิประมาณ 2.7K และสามารถตรวจพบได้ทุกทิศทุกทาง
   


2. วิวัฒนาการของดาวฤกษ์ เป็นการบรรยายถึงการเกิดการการดับของดาวฤกษ์ในจักรวาลของเรา ซึ่งทั้งหมดเกิดมาจากกลุ่มก๊าซและฝุ่นมารวมตัวกันภายใต้แรงโน้มถ่วงของมันเอก เมื่อเกิดความดันและการเสียดสีจะทำให้บริเวณแกนกลางมีอุณหภูมิสูงขึ้นจนสามารถเกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์เป็นดาวฤกษ์ปลดปล่อยแสงสว่างออกมา ซึ่งปฏิกิริยานิวเคลียร์ของไฮโดรเจนนี้จะเกิดขึ้นเกือบตลอดช่วงชีวิตของดาวนั้นจนกระทั่งไฮโดรเจนถูกใช้หมดไป หลังจากนั้นดาวฤกษ์ก็จะถึงจุดจบซึ่งชะตากรรมของมันขึ้นอยู่กับว่ามันมวลมากแค่ไหน หากมวลไม่มากนัก (เช่นดวงอาทิตย์ของเรา) มันก็จะเริ่มขยายตัวด้วยกระบวนการที่ซับซ้อนกลายเป็นดาวยักษ์แดง หรือ Red Giant (เมื่อดวงอาทิตย์กลายเป็นดาวยักษ์แดงรัศมีของมันจะใหญ่เท่าวงโคจรของดาวอังคาร นั่นคือมันจะกลืนโลกไปด้วย) หรือหากดาวฤกษ์มีมวลมากพอเปลือกนอกของมันก็จะเกิดการระเบิดครั้งใหญ่ทำให้แกนกลางของมันยุบลงไปกลายเป็นดาวนิวตรอนที่มีความหนาแน่นสูง หรือ อาจกลายเป็นหลุมดำขนาดมหึมาที่คอยดูดผู้โชคร้ายที่บังเอิญผ่านเข้ามาใกล้
   


3. การดูดาวเบื้องต้น เป็นการบรรยายชื่อดาวสำคัญๆกลุ่มดาวจักราศีต่างๆบนท้องฟ้าที่หมุนเวียนกันมาปรากฏบนท้องฟ้าที่ตำแหน่งและเวลาต่างๆกันตามการโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์
   

 

ในช่วงบ่ายเป็นการเสริมความรู้ด้วยการทดลองทางฟิสิกส์สนุกๆ โดยมีการทดลองเกี่ยวกับแม่เหล็กและโฟโตอิเล็กตริก (จำทองแดงที่เราเผากันเมื่อคืนก่อนได้มั้ยเอ่ย)

 

หลังจากนั้นในตอนเย็นใกล้ค่ำเราก็เริ่มนำกล้องมาตั้งบริเวณสนามหน้าเสาธงเพื่อดูดาว กล้องทั้งหมดมีสองชุด เป็นกล้องแบบหักเหและสะท้อน (Schmidt & Cassegrain) กำลังขยาย 100 เท่า หน้ากล้องขนาด 8 นิ้ว ซึ่งเป็นกล้องของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และกล้องดูดาวขนาดเล็กของอาจารย์สุจินต์








คืนนี้ค่อนข้างน่าเสียดายที่พระจันทร์ลับขอบฟ้าไปตั้งแต่ตอน 2 ทุ่ม ทำให้เราอดเห็นผิวอันขรุขระด้วยหลุมอุกาบาตของมัน แต่ด้วยกล้องกำลังขยายสูงเราก็สามารถเห็นเนบิวล่า Orion อันสวยงามได้ไม่ยากนัก และหลังเวลา 4 ทุ่มดาวเสาร์ก็โผล่พ้นทิวไม้ให้เราได้ยลโฉมกัน เป็นที่ตื่นตาตื่นใจของเหล่านักเรียนที่เข้าแถวรอดู





















จากรูปคงสังเกตเห็นว่าอากาศค่อนข้างหนาวเหน็บทีเดียว นักเรียนส่วนใหญ่เกาะกลุ่มเบียดกันภายใต้ผ้าห่ม ส่วนตัวผู้เขียนเองแอบไปนั่งใกล้กองไฟที่อยู่ใกล้ๆ น่าเสียดายที่ไม่ได้ถ่ายรูปการเผาข้าวหลามตอนหัวค่ำมาให้ดู นึกแล้วต้องขอขอบคุณคณะครูโรงเรียนโพธิ์ชัยพิทยาคมอีกครั้งที่กรุณาเผาข้าวหลามให้กับพวกเรา พร้อมทั้งยังมีมะพร้าวเผา หัวมันเผา ข้าวต้มรอบดึก (นึกแล้วอยากไปทำค่ายอีกครั้งจังเลย )

หลังจากที่ทุกคนได้ฟังอาจารย์มณีเนตรบรรยายและดูดาวกันจนถึงเที่ยงคืนจนเริ่มหมดแรงกันแล้วก็เป็นอันว่าการเข้าค่ายครั้งนี้ได้สิ้นสุดลง เราพร้อมกันที่หอประชุมอีกครั้งเพื่อชมการแสดงของนักเรียนและ นางอัมพร บุญชัยสุข รองผู้อำนวยการโรงเรียนเมืองโพธิ์ชัยพิทยาคมเป็นผู้กล่าวปิดการเข้าค่าย (และกล่าวเปิดการเสวนารอบกองไฟรอบดึกมาก)

 

เช้าวันที่ 24 ธันวาคม 49 เราเก็บข้าวของขึ้นรถ พร้อมเดินทางกลับกรุงเทพฯ โดยมีคุณครูอภิชาติ ครูทัศนีย์ ครูโยธี และครูนิสารัตน์ พาเราไปเยี่ยมชมปราสาทหินพนมรุ้งและปราสาทหินเมืองต่ำ



ขอขอบคุณผู้มีรายนามต่อไปนี้ที่ให้การสนับสนุนค่ายดาราศาสตร์วิทยาศาสตร์สัญจร
คณะครูโรงเรียนโพธิ์ชัยพิทยาคม
วิชาการ.คอมและบริษัทปตท. จำกัด (มหาชน) สำหรับเงินสนับสนุน 20,000 บาท
ภาควิชาฟิสิกส์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ภาควิชาฟิสิกส์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

หากคุณครูท่านใดเห็นว่าค่ายดาราศาสตร์สัญจรนี้มีประโยชน์และอยากจัดค่ายให้กับนักเรียนต่างจังหวัดของท่าน ติดต่อได้ที่อีเมลหรือเบอร์โทรของวิชาการ.คอม ตามที่ปรากฏด้านล่างของหน้าเว็บไซต์นี้

 

---

 

ขอบคุณผู้สนับสนุน