<script language="JavaScript" src="http://www.vcharkarn.com/javafeed/article/16394" type="text/javascript"></script>

วิธีทำสมาธิเบื้องต้น สมาธิที่ธรรมชาติมอบให้มานั้น ยังไม่พอ เราจำต้องทำให้ถึงที่สุด มีจิตใจก้าวหน้าในทางที่จะมีสมาธิยิ่งขึ้นไปในทุกกรณี สนใจสมาธิ สมกับเราผู้เป็นพุทธบริษัท นับถือพระพุทธศาสนา แล้วจะมีความสุขที่แท้จริง ผู้เขียน: พุทธทาสภิกขุ ชมแล้ว: 20,403 ครั้ง post ครั้งแรก: Fri 9 February 2007, 2:48 pm ปรับปรุงล่าสุด: Wed 14 February 2007, 5:39 pm อยู่ในส่วน: บุคคลสำคัญไทย

ทีนี้จะดูกันเรื่องต่อไป คือการทำงาน ถ้าจะทำงานใดๆให้ดีที่สุด ขอให้จิตเป็นสมาธิอยู่กับการงานนั้นๆ การงานนั้นคือหน้าที่ ที่สิ่งมีชีวิตนั้นจะต้องทำ หน้าที่นั้นหมายถึงธรรมะ แต่ธรรมะ เราไปเข้าใจว่าหมายถึง คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า นั่นมันหลับตาพูด เพราะว่า ธรรม คำนี้ มีอยู่ก่อนพระพุทธเจ้าเกิด คือหน้าที่ ที่มนุษย์จะต้องทำ สั่งสอนกันเรื่อยมา จนพระพุทธเจ้าประสูติ ก็เติมเต็มคำว่า ธรรม จนสำเร็จมรรคผลนิพพาน คนอินเดีย สอนเด็กๆว่า ธรรมะ คือหน้าที่ คือduty แต่คนไทยสอน ธรรมะ คือคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า มันถูกครึ่งเดียว ธรรมะคือหน้าที่ ที่จะดำรงชีวิตไว้ ลองดูใครไม่ทำหน้าที่ มันก็ตาย ไม่กิน ไม่ขับถ่าย ไม่บริหารร่างกาย มันก็ตายทั้งนั้น คำว่าหน้าที่เป็นเหมือนพระเจ้าที่ทรงชีวิตไว้ ไม่ตาย ให้เป็นสุขไว้ และเจริญ ให้ทำงาน คือทำหน้าที่ ให้พอใจในหน้าที่ เหมือนการได้ปฏิบัติธรรม มันก็สนุกและเป็นสุข มีสมาธิกับงาน มันก็ทำได้มาก เป็นสุขที่แท้จริง ไม่หลอกลวง ไม่ต้องเสียเงิน เงินทองก็เหลือเยอะแยะ ความสุขที่ว่าเอาเงินไปสถานเริงรมย์ อันนั้นไม่ใช่ความสุข มันเป็นความกระตุ้น ความเพลิดเพลิน อันหลอกลวง ยิ่งเสพติด เงินไม่พอใช้ จนต้องคดโกง ถ้าจะทำงานให้ได้ดีและมีความสุขแล้ว จงทำด้วยสมาธิเถิด ไม่มีอะไรให้เกิดความยุ่งยากลำบาก ด้วยอำนาจของสมาธิ

เมื่อมีความพอใจการทำสมาธิ ก็ฝึกกันบ้าง เท่าที่ธรรมชาติมีให้เอง มันไม่พอ เราต้องรู้จักปรับปรุงสมาธิให้มากกว่าเดิม มันจะทำได้ดีกว่า แม้แต่เด็กจะยิงหนังสติ๊ก หรือทหารจะยิงปืน ถ้าทำทุกอย่างที่มีสมาธิเข้ามาเกี่ยวข้องแล้ว ย่อมทำได้ดีกว่า นี่เรียกว่าสมาธิเพื่อการงาน เป็นสมาธิทั่วไป ให้ลองสังเกตว่า ในธรรมชาติ สติ สมาธิ ปัญญา มันให้มาพอสมควรที่จะพออยู่ได้อย่างธรรมดา ทีนี้ถ้าอยากได้มาก เราก็ไปเพิ่ม ไปอบรบ อะไรก็ตาม ให้มันมากกว่าที่ธรรมชาตินั้นให้มา ทีนี้สมาธิแปลว่า ความตั้งมั่นแห่งจิต จิตธรรมดามันจะส่ายไปตามอารมณ์ แต่เมื่อจิตไม่ส่ายไปตามอารมณ์นั่นแหละ เรียกว่าจิตที่มีสมาธิ ได้หยุด ตั้ง ทับ สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่จิตกำหนด ในศัพท์สูงขึ้นทางพระพุทธศาสนา สมาธิ คือ เอกคตาจิต ที่มีนิพพานเป็นอารมณ์ แต่ให้ใช้ประโยชน์ได้คือ มีความมุ่งหมายที่จะดับทุกข์สิ้นเชิง เป็นเป้าหมายตลอดเวลา ทั้งวัน ทั้งคืน ทั้งหลับ ทั้งตื่น เอาเป้าหมายคือการดับทุกข์เป็นอารมณ์ คราวนี้พอทำแรงเข้าๆ มันก็เป็นสมาธิ แต่ในที่สุดก็ต้องกำหนดสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นอารมณ์เหมือนกัน จิตชนิดนั้นจึงมีนิพพานเป็นอารมณ์ได้เต็มที่ คราวนี้มารวมความหมายได้ว่า จิตที่เป็นสมาธิคือการกำหนดการดับทุกข์เป็นอารมณ์ กระทำ กำหนดด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่งอยู่



เดี๋ยวนี้อยากเสนอวิธีการทำสมาธิ ที่อาตมาเองทำแล้วก็พอใจ เลือกแล้ว ที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า อาปาณสติ เป็นสมาธิที่เหมาะสมที่สุด ที่ไม่มีความวุ่นวาย แล้วเราก็ดูพุทธประวัติ พระองค์ก็เจริญอาปาณสติ จนตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า พระองค์ก็สรรเสริญ พอใจ แนะนำอาปาณสติ คือกำหนดลมหายใจ ที่จริงจะกำหนดอารมณ์อะไรก็ได้ ในหนังสือวิสุทธิมรรค มีตั้งสี่สิบอย่าง แต่ก็ไม่มีอย่างไหนดีเท่าอาปาณสติ เพราะมันมีอยู่แล้วภายใน ถ้าจะไปกำหนดกสิณ อสุภะ หรืออะไร มันต้องไปหา ไปทำขึ้นมา กำหนดลมหายใจ จึงเป็นวิธีที่สะดวกที่สุด ประหยัดที่สุด ได้ผลที่สุด สงบ ระงับ เงียบที่สุด ธรรมดาจิตจะรู้สึกต่อต่างๆทั้งตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เปลี่ยนใหม่ให้มากำหนดที่ลมหายใจเข้า ออก เข้า ออก อยู่ เราสมมติเอาว่า มันตั้งต้นที่จมูก และสุดที่สะดือ ไม่ต้องไปเป็นวิทยาศาสตร์ จริงแท้แค่ไหน ให้เป็นแค่ความรู้สึก มีลมหายใจวิ่งอยู่ระหว่างสองจุดนี้ วิ่งเข้า วิ่งออกอยู่ระหว่างสองจุดนี้ เราจะกำหนดจิตเหมือนกับวิ่งตาม เข้าๆ ออกๆ เรียกง่ายๆว่า วิ่งตาม อย่าตั้งใจให้มาก ให้เครียดเกินไป แล้วก็อย่าปล่อยจิตใจให้หลวมเกินไป พอดีๆมันจะกำหนดได้ ถ้ากำหนดยาก ก็หายใจให้มีเสียง ให้เสียงมันช่วยอีกแรงหนึ่ง เข้า ออก เข้า ออก จิตเกาะอยู่แต่ลมหายใจ ไม่ได้วิ่งไปทิศทางไหน อย่างนี้ก็เริ่มเป็นสมาธิในชั้นต้น บางคนทำ แล้วไม่ได้ ก็เลิก เหนือวิสัยของเขา เรียกว่า คนโง่ จะต้องพยายาม พยายาม พยายาม มันจนได้ ไม่ได้ยากเย็นอะไร ถ้าเหลว พลาด จิตไปอยู่ที่อื่น ก็ทำใหม่ ไม่เห็นจะมีอะไร ขอให้คิดว่า มันเป็นอย่างนั้นเอง ไม่ใช่ว่าเราไม่มีบุญ มันเหนือวิสัยที่จะทำได้ อย่างนั้นมันโง่ มันก็ทำได้เอง เปรียบเทียบเหมือนขี่จักรยาน ใครบ้างที่จับครั้งแรก แล้วขี่ได้เลย มันก็ต้อง จับ ขี่ แล้วล้ม แล้วก็จับ ขี่ ใหม่ ล้มอีก ล้มมากแล้ว มันก็จะล้มยาก จนขี่ได้ จะปล่อยมือก็ได้อีก เปรียบได้อย่างนี้ ถ้าพลาด ก็ทำใหม่ หายใจให้แรงขึ้นๆ พอละเอียด แล้วก็ผ่อนลงๆ จนเหมือนไม่ได้หายใจแต่ยังกำหนดได้ เพียงเท่านี้จิตใจก็สงบลง คุ้มค่าแล้ว

ทีนี้ก็ทำต่อไป ยากขึ้นมาหน่อย ไม่ได้วิ่งตามแล้ว ให้เฝ้าดูอยู่ที่จุดใดจุดหนึ่ง จุดที่เหมาะสมอยู่ที่จะงอยจมูกนั่นเอง เป็นจุดผ่านเข้า จุดผ่านออก อยู่ที่จุดเดียว ไม่ต้องวิ่งตาม เพียงแค่นี้มันก็สงบ ระงับ กว่าธรรมดา แล้วต่อไปให้กำหนดจุดนั้นให้มันมีดวง จะสีขาว สีแดง ใส อย่างไรก็ได้ ถ้ารักษาภาพ หรือดวงอันนั้นไว้ได้ ก็เรียกว่า สูงขึ้นมาอีกชั้นหนึ่ง ละเอียด ประณีต สงบ ระงับ มากขึ้นอีกชั้นหนึ่ง ถ้าสร้างนิมิตดวงนั้นได้แล้ว อย่างนี้ ก็เลื่อนขึ้นไปถึงขั้นที่ว่า บังคับ ให้รูปนั้นเปลี่ยนสี ขนาด อิริยาบถ เช่นว่า ดวงขาวนี้ใหญ่ไป ก็ให้เล็กลง ลอยไป ก็ให้ลอยกลับมา น้อมจิตไปอย่างไร ก็เห็นภาพอย่างนั้น นี่เรียกว่า ขั้นละเอียด แล้วก็กำหนดว่าจะเอาอย่างไหน ภาพไหน เป็นอารมณ์ถาวร เพื่อเอาไว้เป็นที่ตั้งแห่งจิต และทำให้เกิดความรู้สึกว่า เคยชินว่า กำหนดอารมณ์คือวิตก พิจารณาอารมณ์คือ วิจารณ์ ปิติพอใจที่ทำสำเร็จ มีความสุขในขณะนั้น และเอกคตา คือจิตมีอารมณ์เดียวอย่างนั้น อย่างนี้เรียกว่าถึงสมาธิขั้นฌาน อรูปฌาน ทำต่อไปจนลดนิวรณ์ทั้งห้าอย่างนั้น จนถึงทุติยฌาน ตติยฌาน จตุฌาน แต่เราอย่าไปพูดถึงขั้นนั้นเลย เพราะมันยังลึกไปสำหรับคนธรรมดาทั่วไป เอาเป็นว่าสมาธิขั้นไหนที่ท่านขจัดอารมณ์อันเลวร้ายออกไปได้ก็พอ ที่จริง แค่วิ่งตาม วิ่งตามลมเข้าออกๆ อยู่ได้เป็นชั่วโมง ก็ถือว่ามากหน่อย เดี๋ยวนี้จิตมันอยู่ใต้อำนาจของเรา เราบังคับให้รู้สึกอยู่อย่างนี้อย่างเดียว มันทำได้ นี่ก็เป็นสมาธิ ที่เกินกว่าที่คนธรรมดาจะเป็นได้เอง ทำไปๆ จากขั้นต้น ถึงฌาน เรียกว่า อุตริมนุษยธรรม คือการปฏิบัติเกินกว่าวิสัยคนธรรมดาที่ทำกันอยู่ นี่คือการเป็นสมาธิ

นี่ก็ขอให้ลองทำดู เดี๋ยวมันชอบเอง จนทำเป็นนิสัย อย่าคิดว่าคำนี้ ทำเพื่อให้มีฤทธิ์ มีเดช มี ปฎิหาร เหาะได้ หรือว่ามีหูทิพย์ ตาทิพย์ ล่องหน อย่าไปคิดดีกว่า เพราะว่าอันนั้นไม่มีประโยชน์อะไร มันมีประโยชน์ที่เย็น เป็นนิพพาน นิพพานน้อยๆ นิพพานล่วงหน้า นิพพานตัวอย่าง ในสมัยพุทธกาล มีปรากฏว่า มีคนหลงว่านิพพาน เป็นฌาน แล้วก็มี มันยังไม่ใช่นิพพานโดยสมบูรณ์ แต่มันได้รับรสที่คล้ายกัน เป็นนิพพานตัวอย่าง มันเย็นกว่าชีวิตธรรมดามาก เดี๋ยวนี้เราต้องการชีวิตที่เย็น ไม่ร้อน มีจิตใจชนิดที่ว่าไม่มีนิวรณ์มารบกวน อยากให้เข้าใจต้องรู้เรื่องนิวรณ์นี้ก่อน นิวรณ์ทั้งห้ามันมีประจำกับทุกคน ทุกหนทุกแห่ง คือความคิดโน้มเอียงไปทางกามารมณ์ ทางพยาบาทโกรธแค้น จิตเหี่ยวแฟบมึนงง จิตฟูฟุ้งซ่าน แล้วก็จิตลังเล ทั้งห้าอย่างนี้มีกันทุกคน แต่ไม่เคยมีใครรังเกียจ นิวรณ์เหล่านี้จะทำให้ไม่เป็นสุข ไม่ได้ดี ขับไล่ได้ด้วยสมาธิ เป็นสุขภาพทางจิตอย่างยิ่ง ดีขึ้น แล้วก็มีศีล สมาธิ แล้วก็ปัญญาดีขึ้น



เอาเป็นว่าได้บอกได้ทราบถึงเรื่องสมาธิ และเป็นเรื่องที่ควรจะพยายาม แล้วมันจะสอนให้จนทำได้ อย่าไปหวังให้คนด้วยกันสอน แต่ให้หวังด้วยการกระทำมันสอน การล้มนั่นแหละมันสอน ทำไม่ได้มันสอน แล้วมันก็จะทำได้ เช่นพายเรือ มีแต่คนบอก มันก็หันไปหันมา แต่ถ้าทำไปมันก็สอน จนกว่าจะพายเรือได้ตรง กินเวลาหลายวันเหมือนกัน การทำสมาธินี้ อย่าคิดหวังผู้ใดผู้หนึ่งมาช่วยสอน ให้พยายามเรื่อยไป ทีนี้การทำสมาธินั้น จะสะดวกในอิริยาบถนั่ง นั่งชนิดที่คู้ขาเข้ามาหาตัว เรียกว่าคู้บัลลังก์ มันก็จะรับน้ำหนักรอบด้าน ไม่ล้ม เพราะมีฐาน เหมือนปิรามิดสามเหลี่ยม ที่เรียกว่า ขาขวาทับขาซ้าย นั่นก็แล้วแต่จะนั่ง นั่งให้ตัวตรง คือกระดูกสันหลังเหยียดตรง ทำให้ร่างกายสบาย เลือดลมสะดวก แล้วก็เริ่มกำหนด หายใจผ่านเข้า ผ่านออก ตามลำดับจากวิ่งตาม จนสำเร็จ จนมีนิมิตที่เป็นดวงกลมบ้าง น้ำค้างบ้าง ที่บริเวณจะงอยจมูก จิตได้รับการฝึกฝนจนสร้างนิมิต ที่ไม่ใช่ของจริงขึ้นมาได้ บังคับจิตให้ทำได้ ก็เป็นสมาธิสูงถึงเพียงนี้ เมื่อสมาธิ เป็นสมาธิ ยังไม่ได้พูดถึง วิปัสสนา ที่จะเห็น อนิจจา ทุกขัง อนัตตา ซึ่งมันเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง จิตอยู่ในอำนาจที่บังคับได้อยู่อย่างนี้ ถ้านอนไม่หลับ ก็ให้ทำสมาธิ หรือจะทำอะไรก็ตาม ถ้าเป็นสมาธิจะทำได้ดี เป็นสิ่งโบราณสืบต่อกันมา เป็นวัฒนธรรม สมัยอาตมาเป็นเด็กๆ เห็นเด็กๆด้วยกัน มันทำตามกันมา เวลาจะขึ้นต้นไม้ มันหลับตา พนมมือ ทำสมาธิในใจก่อนที่มันจะขึ้นต้นไม้ หรือมันจะกระโดดลงน้ำ มันก็พนมมือ คนโบราณเขาทำกันอย่างนี้ ถึงรอดตัวมาได้

ขอให้สนใจ รับเอาไป ไปทำให้ได้ ในฐานะเป็นเรื่องของมนุษย์ที่มีความเจริญทางด้านจิตใจ หรือจะเป็นพุทธบริษัท ที่แท้จริง แล้วจะทำอะไรก็ดีทุกอย่าง แล้วมันจะเป็นคนที่มีจิตมั่นคง เข้มแข็ง มีสมาธิ จะก้าวเดิน ก็ให้มีสมาธิในแต่ละก้าว จะนั่ง จะยืน จะนอน ให้มีสมาธิในทุกอิริยาบถ ถือว่ามีสติอยู่ทุกอิริยาบถที่มันจะเปลี่ยน อาตมาได้บรรยายประโยชน์และวิธีการทำสมาธิในเบื้องต้น ให้เป็นที่เข้าใจพอสมควรที่จะไปฝึกฝนด้วยตนเองได้แล้ว ก็ขอยุติการบรรยายไว้เพียงเท่านี้ก่อน

---

บทความอื่น

บทความแนะนำ

Blog แนะนำ

Hot Links

คลังข้อสอบ | ข่าววิชาการ
เล่นกล/เกม | อ่านนิยาย
ข่าวทุนการศึกษา | ลิงค์

ขอบคุณผู้สนับสนุน