<script language="JavaScript" src="http://www.vcharkarn.com/javafeed/article/18198" type="text/javascript"></script>

เล่าเรื่อง การจัดตั้งห้องสมุดอุดมศึกษา การ “บุกเบิก” ห้องสมุด ที่มีขึ้นพร้อมๆ กับการเปิดสถาบันอุดมศึกษา ห้องสมุดจะดำเนินไปในทิศทางใด แต่ละระดับต้องมีจำนวนทรัพยากรห้องสมุดเป็นจำนวนเท่าใด งานเบื้องหลังของ "บรรณารักษ์" ซึ่งคนส่วนใหญ่มักจะมองไม่เห็น ผู้เขียน: Chelie M. harn Cooper ชมแล้ว: 18,829 ครั้ง post ครั้งแรก: Wed 11 April 2007, 11:32 am ปรับปรุงล่าสุด: Wed 11 April 2007, 4:02 pm อยู่ในส่วน: นิเทศ วารสาร

การเริ่มต้นงานห้องสมุด ไม่ว่าจะห้องสมุดขนาดใหญ่ขนาดเล็กก็ยากที่จะสำเร็จลงได้ด้วยคนเพียงคนเดียว เพราะเป็นงานที่ต้องใช้แรงงานควบคู่ไปกับการวางแผนงาน รวมไปถึง ทรัพยากร วัสดุ ครุภัณฑ์ ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการจัดตั้งห้องสมุด ไม่ว่าจะเป็น

1. การวางโครงสร้างและการให้บริการ ซึ่งห้องสมุดมหาวิทยาลัยนั้นมีสถานะเทียบเท่าคณะหนึ่งของสถาบันฯ ดังนั้นจึงต้องมีการกำหนดนโยบายการบริหารไว้เป็นลายลักษณ์อักษร มีการแบ่งหน่วยงานและสายงานการบังคับบัญชาอย่างชัดเจน ซึ่งผู้บริหารห้องสมุด ขึ้นตรงต่อผู้บริหารสูงสุดของสถาบันฯ
2. อาคาร สถานที่สำหรับจัดตั้งห้องสมุด เช่น ความเหมาะสมของสานที่ และขนาดของพื้นที่ใช้สอย บรรยากาศรอบด้าน แสงสว่างเพียงพอ อากาศถ่ายเทสะดวก และปราศจากเสียงดังรบกวน รวมไปถึง วัสดุครุภัณฑ์ ประเภท โต๊ะ เก้าอี้สำหรับนั่งอ่าน ชั้นหนังสือ ชั้นหนังสือพิมพ์ ชั้นวารสาร คอมพิวเตอร์สำหรับผู้ใช้บริการสืบค้น ในจำนวนที่พอเหมาะตามสัดส่วนของจำนวนนักศึกษา คอมพิวเตอร์ ปรินเตอร์ scanner และ โปรแกรมห้องสมุดและฐานข้อมูล เครื่องเขียน ตราประทับ แท่นประทับ และจิปาถะอุปกรณ์ตั้งแต่คลิปหนีบกระดาษไปจนถึงอุปกรณ์ยืม – คืนอัตโนมัติ เหล่านี้ เป็นต้น
3. งบประมาณและการเงิน (ร้อยละ 8 ของงบประมาณทั้งหมดของสถาบันฯ)
4. บุคลากรห้องสมุด ซึ่งหมายความรวมถึงผู้อำนวยการห้องสมุด บรรณารักษ์ เจ้าหน้าที่ด้านต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง
5. ทรัพยาการสารนิเทศ หมายความรวมถึง หนังสือ วารสาร หนังสือพิมพ์ CD ROM สไลด์ และสารนิเทศประเภทอื่นๆ
6. จำนวนหนังสือ ที่กำหนดตามประกาศทบวงมหาวิทยาลัยว่าด้วยเรื่องมาตรฐานห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ปี 2544 (15/1 และ 6,000)
7. อื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น ความร่วมมือระหว่างห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา และการประเมินคุณภาพห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา เป็นต้น

แต่เหล่านี้ก็ไม่สำคัญเท่า “วิสัยทัศน์” ของผู้บริหารที่ให้ความสำคัญกับห้องสมุด เพราะถึงแม้ว่าห้องสมุดจะถูกจัดตั้งขึ้นเพราะ “จำใจ” มากกว่า “ต้องการ” ผู้บริหารก็อาจจำต้องมองไกลในระหว่างห้าถึงสิบปีเป็นอย่างน้อย ไม่ว่าจะในเรื่องของงบประมาณสำหรับการดำเนินการเบื้องต้น



หากเป็นธุรกิจก็ต้องเป็นการลงทุนที่ “จมทุน” เพราะค่าใช้จ่ายเบื้องต้นสูงมากและเป็นธุรกิจที่ไม่สามารถมองผลกำไรเป็นตัวเลขหรือเป็นจำนวนเงินได้เลย เนื่องจากห้องสมุดเป็นองค์กรที่จัดตั้งขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์หลักได้เพียงอย่างเดียวคือ “องค์กรไม่หวังผลกำไร” (เพราะถ้าเมื่อใดที่หวังผลกำไรจากงานห้องสมุด ก็จะไม่เรียกว่าห้องสมุด จะเรียกว่า ร้านเช่าหนังสือแทน) และเพราะการลงทุนเบื้องต้นที่ค่อนข้างสูงมากนี่เอง แค่เพียงการซื้อหนังสือใหม่เข้าห้องสมุดเจ็ด-แปดพันเล่มจึงอยู่ในตัวเลขหลักล้านแล้วดังนั้นการ “ลดต้นทุน” ของผู้ลงทุน จึงมักเป็นปัญหาใหญ่มากของบรรณารักษ์ เพราะหนังสือที่มา “เจิม” มักจะไม่ใช่หนังสือใหม่ และไม่ใช่หนังสือที่ตรงตามสาขาที่เปิดสอน การที่สถาบันอุดมศึกษา (เอกชน) แห่งใหม่ที่มีห้องสมุดเปิดใหม่แล้วมีหนังสือ “ใหม่” ด้วยนั้นจึงไม่ใช่เรื่องที่เป็นไปได้ง่ายนัก...

ซึ่งถึงแม้ว่าการขอเปิดสถาบันฯ กับการขออนุมัติเปิดหลักสูตรนั้น ห้องสมุดอาจจะไม่ต้องรับบทหนักในการตรวจประเมิน “ตัวเล่ม” และสถานที่จริงของเจ้าหน้าที่ส่วนกลางในการตรวจสอบความพร้อมเหล่านี้ แต่เมื่อนักศึกษารุ่นแรกจะจบการศึกษานั่นเองที่บรรณารักษ์ต้องตอบให้ได้ทุกคำถามของเจ้าหน้าที่จากสำนักงานการอุดมศึกษา ทั้งเรื่องจำนวนหนังสือ จำนวนนักศึกษา สถิติการใช้บริการ การใช้คอมพิวเตอร์สืบค้น การใช้วารสารและหนังสือพิมพ์ หรือการสืบค้นฐานข้อมูล รวมไปจนถึงการสุ่มตรวจตัวเล่มจริง ดังนั้นแล้วการดำเนินงานห้องสมุดตั้งแต่แรกเริ่มจึงเป็นการเตรียมความพร้อมเพื่อการประเมินมาตรฐานฯ ไปในตัวด้วย

การจัดตั้งห้องสมุดตามข้อบังคับของสำนักงานการอุดมศึกษาเมื่อมีการขอเปิดสถาบันอุดมศึกษาขึ้นครั้งแรกนั้น ใช้มาตรฐานห้องสมุดตามประกาศทบวงมหาวิทยาลัยปี 2544 ว่าด้วยเรื่อง มาตรฐานห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ห้องสมุดเป็นหน่วยงานที่เทียบเท่าคณะ ผู้บริหารห้องสมุดขึ้นตรงต่อผู้บริหารสูงสุดของสถาบันโดยตรง และห้องสมุดมีงบประมาณต่อปีถึง 8 เปอร์เซ็นของงบประมาณทั้งหมดของสถาบันฯ แต่ในทางปฏิบัติ ห้องสมุดและบรรณารักษ์จะเป็นเพียงพนักงานในระดับรองลงมาเนื่องจากเป็นเพียงฝ่ายสนับสนุนการศึกษา ผู้ปฏิบัติงานจึงอยู่ในสถานะเพียง “ผู้สนับสนุน” ไม่เทียบเท่าอาจารย์ผู้สอน ถึงแม้บรรณารักษ์ระดับบริหารจะจบการศึกษาสูงเทียบเท่าอาจารย์ในสาขาที่เปิด และมีประสบการณ์ทำงานและงานสอนรวมแล้วมากกว่าอาจารย์ผู้สอนบางคนก็ตาม

แต่ท้ายที่สุดก็ต้องขึ้นอยู่กับผู้บริหารว่าจะมองเห็นคุณค่าของห้องสมุด แค่เป็นเพียงสิ่งที่จำใจต้องมี หรือ เป็นสิ่งที่จำเป็นต้องมี? ซึ่ง “วิสัยทัศน์” ของผู้บริหารนี้เองที่เป็นทั้งกำลังใจและสิ่งบั่นทอน ในการทำงานของบรรณารักษ์ เพราะหากผู้บริหารเห็น “ค่า” คนทำงานก็มีกำลังใจที่จะพัฒนางานของให้ก้าวหน้าไปพร้อมๆ กับการเติบโตของสถาบันฯ เพื่อสนองตอบนโยบาย และสนับสนุนการศึกษาอย่างมีคุณภาพและมาตรฐานยิ่งขึ้นไป

การ “บุกเบิกแผ้วถาง” อาจจะเหนื่อยยากแสนสาหัสในระยะแรก แต่เมื่อทุกอย่างสำเร็จลง ผลงาที่เกิดขึ้น คือความภาคภูมิใจของผู้สร้าง
... ไม่ว่าจะเป็น “ครู” ที่สร้าง “คน” หรือ “บรรณารักษ์” ที่สร้าง “ห้องสมุด” ก็ตามที....

---

บทความอื่น

บทความแนะนำ

Blog แนะนำ

Hot Links

คลังข้อสอบ | ข่าววิชาการ
เล่นกล/เกม | อ่านนิยาย
ข่าวทุนการศึกษา | ลิงค์

ขอบคุณผู้สนับสนุน