 |
<script language="JavaScript" src="http://www.vcharkarn.com/javafeed/article/18516" type="text/javascript"></script> |
|
|
พื้นฐานเซลล์ต้นกำเนิด (Basic of Stem Cells/Regenerative Medicine)
หลายคนอาจเข้าใจว่าเซลล์ต้นกำเนิดนี้สามารถสร้างได้เพียงเม็ดเลือดชนิดต่างๆ เท่านั้น แต่ในข้อเท็จจริงนั้น สเต็มเซลล์ที่สร้างเม็ดเลือดนั้นเป็นเพียงชนิดหนึ่งของ สเต็มเซลล์ แท้จริงแล้วสเต็มเซลล์มีความสามารถในการสร้างเซลล์ชนิดต่างๆของร่างกาย แต่ทั้งนี้....
post ครั้งแรก: Tue 22 May 2007, 2:07 pm ปรับปรุงล่าสุด: Sat 8 December 2007, 1:43 pm
|
หน้าที่ 1 - การจำแนกชนิดของสเต็มเซลล์
พื้นฐานเซลล์ต้นกำเนิด
Basic of Stem Cells/Regenerative Medicine
สเต็มเซลล์ หรือที่ภาษาไทยใช้คำว่า เซลล์ต้นกำเนิด หลายคนอาจเข้าใจว่าเซลล์ต้นกำเนิดนี้สามารถสร้างได้เพียงเม็ดเลือดชนิดต่างๆ เท่านั้น แต่ในข้อเท็จจริงนั้น สเต็มเซลล์ที่สร้างเม็ดเลือดนั้นเป็นเพียงชนิดหนึ่งของ สเต็มเซลล์
แท้จริงแล้วสเต็มเซลล์มีความสามารถในการสร้างเซลล์ชนิดต่างๆของร่างกาย แต่ทั้งนี้ต้องขึ้นอยู่กับชนิดของสเต็มเซลล์ และระยะของสเต็มเซลล์
การจำแนกชนิดของสเต็มเซลล์
Totipotent Stem Cell คือสเต็มเซลล์ที่มีศักยภาพสูงในการสร้างเซลล์ชนิดต่างๆทั้งร่างกาย พบได้ในระยะ Zygote
Pluripotent Stem Cell มีศักยภาพในการสร้างเซลล์ชนิดต่างๆได้น้อยกว่าระยะ Totipotent แต่ก็ยังสามารถสร้างเซลล์ต่างๆในร่างกายได้มากมาย พบได้ในระยะ Blastocyst หรือสามารถเรียกอีกอย่างว่า Embryonic Stem Cell
Multipotent Stem Cell มีศักยภาพในการสร้างเซลล์ลดลงน้อยกว่า pluripotent โดยมากมักแบ่งตัวเป็นเซลล์จำเพาะ พบได้ในเซลล์ชนิดต่างๆ หรืออาจเรียกว่า Adult Stem Cell
ความแตกต่างของ Stem Cell และ Progenitor Cell
สิ่งที่ใช้จำแนกลักษณะของเซลล์ 2 ชนิดนี้ คือ การแบ่งตัว โดยสเต็มเซลล์จะแบ่งตัวเป็น 2 ลักษณะดังนี้
1. การแบ่งตัวแบบ Symmetry คือ สเต็มเซลล์ 1 เซลล์จะแบ่งตัวออกออกให้เป็นสเต็มเซลล์อีก 2 เซลล์
2. การแบ่งตัวแบบ Asymmetry คือ สเต็มเซลล์ 1 ตัวจะแบ่งตัวออกเป็นสเต็มเซลล์ 1 เซลล์และเซลล์จำเพาะอีก 1 เซลล์
ในขณะที่ Progenitor Cell จะแบ่งตัวให้เป็นเซลล์จำเพาะทั้ง 2 เซลล์
ลักษณะพิเศษของ Embryonic Stem Cell (ESC)
1. Origin ได้มาจากช่วงก่อนหรือระหว่างการฝังตัวของ embryo
2. Self Renewal คือ เซลล์สามารถแบ่งตัวเองออกมาได้โดยที่ยังไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปเป็นเซลล์ชนิดอื่นๆ
3. Pluripotency หมายถึง เมื่อนำเอา ESC ไปเพาะเลี้ยงจะสามารถแบ่งตัวได้ทั้ง 3 ชั้นของ embryonic germ layer
ลักษณะพิเศษของ Adult Stem Cell
1. Self Renewal คือ เซลล์สามารถแบ่งตัวเองออกมาได้อย่างต่อเนื่อง โดยที่ยังไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปเป็นเซลล์ชนิดอื่นๆ
2. Remaining in the undifferentiated state หมายความว่า ไม่ว่าจะแบ่งตัวอย่างไร สเต็มเซลล์จะต้องมีส่วนที่เป็นสเต็มเซลล์คงเหลือไว้อยู่เช่นเดิม ยังเป็นเซลล์ที่ไม่ได้กลายเป็นเซลล์จำเพาะ
3. Differentiation potential to be a specialized cell หมายถึง มีความสามารถในการกลายเป็นเซลล์จำเพาะชนิดต่างๆได้
*หมายเหตุ
งานเขียนชิ้นนี้ ได้รับการคุ้มครองสิทธิตามพระราชบัญญัติคุ้มครองสิทธิทางปัญญา โดยลิขสิทธิเป็นของผู้เขียน ที่ให้เกียรตินำเผยแพร่ผ่าน วิชาการ.คอม เรามีความยินดีและอนุญาตให้ทำซ้ำหรือเผยแพร่ต่อเพื่อประโยชน์ทางการศึกษาเท่านั้น กรุณาให้เกียรติผู้เขียน โดยอ้างชื่อผู้เขียนและ วิชาการ.คอม (www.vcharkarn.com) ทุกครั้งที่ทำการเผยแพร่ต่อ ห้ามนำส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อในสื่อที่เอื้อประโยชน์ทางธุรกิจก่อนได้รับอนุญาต ขอขอบคุณที่ร่วมกันช่วยสร้างให้สังคมไทยเป็นสังคมแห่งปัญญา
จำนวน 15 ความเห็น, หน้า่ | -1-
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 1 22 พ.ค. 2550 (19:41) ในหน้าที่ 3 ที่เขียนหัวข้อว่า "เครื่อง Flow cytometry จะประกอบด้วยส่วนหลัก 4 ส่วน 1 คือ" ตัวเลข 1 จริงๆมันเป็นตัวเลขสำหรับบทอ้างอิงนะครับ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 2 23 พ.ค. 2550 (17:14) ขอบคุณทีมงานที่แก้ไขให้เรียบร้อยแล้วครับ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 3 26 พ.ค. 2550 (16:10) พี่ไข่ต้มร้อนๆ คะ เซลล์ประสาทเป็แหล่งของ stem cell ไหมคะ
เท่าที่หนูค้นคว้าบ้างก็บอกว่าใช่บ้างก็บอกไม่ใช้
ขอบคุณพี่ล่วงหน้าค่ะ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 4 27 พ.ค. 2550 (11:47) หากคำว่า ตัวเซลล์ประสาทเลย มันน่าจะถือเป็น Specialized Cell มากกว่า นะครับ เพราะ Nerve Cell มันไม่สามารถแบ่งตัวได้ครับ
Nerve มันมาจากส่วนของ Ectoderm หากจะเอา stem cell มาทำเป็น nerve ก็ต้องเอามาจากชั้นนี้แหละครับ หรือจะเอาพวก Mesenchymal stem cell มา Diffenrentiate ก็ได้ครับ
แต่อาจพบว่าในระบบประสาทบางส่วนอาจเป็นแหล่งของ stem cell ได้ อันนี้ไม่แปลกครับ แต่อาจพบจำนวนที่น้อยมาก ยกตัวอย่างเช่น ในโพรงฟันน้ำนมบางซี่ของเด็ก เราจะเอา nerve มาตัดเป็นชิ้นเล็กๆ เลี้ยงใน plate ก็จะได้ Mesenchymal Stem Cell ได้เหมือนกันครับ ....อ่านแล้วเคลียร์เปล่าครับ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 5 28 พ.ค. 2550 (20:35) คือเคยอ่านเจอว่าเราสามารถนำ stem cell ไปรักษาได้ในผู้ป่วยรายที่มีเส้นผมบาง ศีรษะล้าน ในกรณีเช่นนี้เค้าจะใช้ stem cell จากเซลล์รากผมเลย หรือว่าจากเซลล์อื่นคะ กำลังสงสัยว่าในกรณีแบบนี้เค้าจะฉีดไปเลยตรงๆ ที่บริเวณหนังศีรษะหรอคะ
แล้วในกรณีที่จะนำ stem cell มารักษาโรคตา มีวิธีแตกต่างอย่างไรกับการใช้ graft คะ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 6 29 พ.ค. 2550 (18:19) เท่าที่เห้นมาตอนนี้ในการรักษาผมรู้สึกว่าจะนำเซลล์ต้นกำเนิดมาจากผิวหนังครับ (เดี๋ยวไปหาก่อนนะ ผมจำไม่ได้เหมือนกันครับ)
ส่วนการรักษากระจกตา ที่ทำพวกกระจกตา หรือ จอตาล้มครับ
หากกระจกตา จะเอามาจากเนื้อเยื่อในกระพุ้งแก้ม หรือผิวหนังครับ แต่การทำยังไม่ได้ผลดี ต้องทำหลายครั้งครับ การดูแลตัวผู้ป่วยเองก็เป็นสิ่งสำคัญมากครับ
หากจอตาล้ม อันนี้ใช้ Embryonic ครับผม และยังอยู่ในช่วงการทดลอง
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 7 30 พ.ค. 2550 (20:31) ขอบคุณมากค่ะ
ทำให้เข้าใจชัดเจนยิ่งขึ้น
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 8 15 มิ.ย. 2550 (12:18) zygote คือ เซลล์ตัวอ่อนมนุษย์ที่มีอายุกี่วันคะ?
เหมือนจะจำได้ว่าพอปฏิสนธิแล้วจะเป็นระยะ blastosis ก่อนแล้วเป็น embryo แล้วค่อยเป็น zygote
ESC น่าจะมีศักยภาพในการสร้าง cell ชนิดต่างๆมากกว่า Stemcell จาก Zygote นี่คะ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 9 16 มิ.ย. 2550 (00:18) ขอบคุณครับ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 10 16 มิ.ย. 2550 (14:48) เดี๋ยวงง เอางี้... Embryo จริงๆมันคือตั้งแต่ ปฏิสนธิ (ไข่ผสมอสุจิคุง) ยาวไปจนถึงอายุ 9 สัปดาห์ครับ ดังนั้นคำว่า Embryo มันจึงรวมหมดทั้ง Zygote ,Blastocyte ครับ
Zygote คือ อสุจิ 1 ตัว ผสมกับไข่ 1ใบ ก็จะให้ให้โครโมโซม 23 คู่ หรือ 46 แท่งในคนครับ
Blastocyst จะถัดจาก Zygote คือตัวอ่อนที่ได้รับการปฏิสนธิแล้ว 5-7 วัน ครับ
ดังนั้น Zygote ก็ต้องมีศักยภาพเป็น Totipotent ครับ
คราวนี้ เจ้า Embryonic Stem cell นี่ก็คือ Inner cell mass ที่อยู่ในระยะ Blastocyst ครับ เราเอาเซลล์จากตรงกระจึ๊งนึงนี้แหละมาพัฒนา ให้เป็น layer ต่างๆไงครับ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 11 20 ก.ค. 2550 (23:48) Stem Cell ใช้ในการรักษาฝ้า สิว ทำให้ใบหน้าขาวใส เด้งได้ จริงหรือไม่ แล้วจะมีผลเสียหรือดีอย่างไร
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 12 21 ก.ค. 2550 (15:59) ขอโทษนะครับ ทราบมาจากไหนครับว่าสเต็มเซลล์รักษาสิวได้ .....
ข้อนี้ขอตอบเลยว่าเป็นไปไม่ได้ครับ เพราะสิว เกิดจากฮอร์โมน และ/หรือการติดเชื้อ ดังนั้นจึงไม่มีส่วนใดเลยที่จะเกี่ยวข้องกับการใช้สเต็มเซลล์ครับ
แต่ในกรณีให้หน้าเด้งขึ้น อันนี้มีการทดลองวิจัยอยู่ครับ หลักการก็คือสเต็มเซลล์ฉีดเข้าไปในร่างกาย และ/หรือ บริเวณหน้า โดยต้องทำโดยแพทย์ที่ชำนาญจริงๆ เพราะต้องให้ถูกจุด อันนี้ก็จะทำให้กล้ามเนื้อบริเวณหน้ากระชับขึ้นมาได้ หรือบางที่อาจใช้พวก Fibroblast ก็ได้ครับ
ระวังหลงเชื่อคำอวดอ้างที่เกินจริงด้วยนะครับ
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 13 9 ส.ค. 2550 (07:19) แจ่มๆๆๆ..(อ่านนานหน่อย..)
ความเห็นเพิ่มเติมที่ 14 31 ส.ค. 2550 (11:18) ปัจจุปันผมอายุ 35-36 ปี ผมพิการมาได้ 14-5 ปีแล้ว เป็นอัมพาตแขน, ขาและลำตัว ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้เลย (ซึ่งเกิดจากกระดูกต้นคอหัก (C4-C5 complete injury)
1. อยากทราบ ความเป็นไปได้ในการรักษาคนพิการ (เป็นอัมพาตเนื่องจากไขสันหลังชำรุด) ด้วยสเต็มเซลล์ ในเมืองไทย มีมากน้อยแค่ไหน ??? (ณ ปัจจุปันนี้ คืบใกล้ความเป็นจริงแค่ไหน? หรือยังเป็นแค่ความหวัง? หรือเป็นได้เพียงแค่ความฝันของคนพิการทั่วๆไปที่ไม่ได้ร่ำรวยอะไร?)
2. อยากเป็นอาสาสมัคร (หนูทดลอง) เข้ารับการทดลองวิธีการรักษาคนพิการที่เกิดจากไขสันหลังชำรุด อยากทราบว่าในเมืองไทยมีหน่วยงานใดบ้าง ที่ศึกษาค้นคว้าและทดลองวิธีการรักษาคนพิการที่เกิดจากไขสันหลังชำรุด ?
ฅ.พิการ-อัมพาต