ชาวเขามีเรื่องเล่าในตำนานที่เกี่ยวกับการแบ่งดินแดนว่า ในครั้งที่พระเจ้า หรือ
เทวดา ผู้เป็นใหญ่เริ่มสร้างโลกนั้น ได้เรียกคนทุกเชื้อชาติเผ่าพันธุ์มาอยู่รวมกัน
เพื่อจะประทาน ของเขตแผ่นดินให้ ซึ่งแต่ละชนเผ่าก็ได้รับการแบ่งสรรให้อย่างเท่าๆ
กันและต่างนำ เอา ก้อนหินบ้าง ขอนไม้บ้างมาทำเป็นเครื่องหมาย บอกขอบเขต อาณาบริเวณของตน
พวก ชาวอาข่าได้ใช้ฟางข้าว มามัดเป็นฟ่อนแล้ววาง เอาไว้เป็น สัญลักษณ์ หากต่อมา
เมื่อเกิด ไฟไหม้ ใหญ่ ฟางข้าวซึ่งเป็น เครื่องหมายได้ถูกเผา มอดไหม้ไป ชนชาวอาข่า
จึงไม่มี ดินแดน เป็นของตนเองเหมือนกับชาวไทย ชาวจีน พม่า ได้แต่อพยพเร่ร่อน
ไปตามป่า ตามภูเขา ปีแล้วปีเล่า

วิถีชีวิตของชาวอาข่าผูกพันอยู่กับธรรมชาติ สังเกตได้จากการนับวันตามจันทรคติ
ความเชื่อ ใน การบูชารุกขเทวดาที่สิงสถิตอยู่ตามต้นไม้ ก้อนหิน สายน้ำ ภูเขา
และท้องฟ้า การประกอบ พิธีกรรมเพื่อแสดงความเคารพเทพยดาในแต่ละฤดูกาล เริ่มตั้งแต่พิธีเล่นลูกข่าง
ในฤดูแล้งที่ แสดง ให้รู้ว่าปีเก่า ได้ผ่านพ้นไปแล้วปีใหม่ กำลัง คืบคลานเข้ามา
พิธีบูชา เทพยดา ที่มีหน้าที่ คุ้มครอง หมู่บ้าน ให้อยู่เย็น เป็นสุข ในเดือนสี่
(ประมาณเดือนมีนาคมของทุกปี)

ชาวเขาเผ่าอาข่า เชื่อในการอยู่ร่วมกันเป็นกลุ่มว่า จะสามารถทำให้พวกเขา อยู่รอด
ได้ ในอดีตเราแทบจะไม่เคยเห็นชาวอาข่าอยู่แยกกลุ่ม หรือแยกตัว ไปอยู่อย่าง โดดเดี่ยว
ในป่า หรือในไร่ข้าวเลย อย่างน้อยที่สุดก็ต้องอยู่รวมกลุ่มกันประมาณ 20 ครัวเรือน
และมาก ที่สุดคือ 50 ครัวเรือน เมื่อคนอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม กฎเกณฑ์จึง เป็นสิ่ง
จำเป็น มีข้อห้ามทาง ประเพณี หลาย อย่าง ที่คนในเผ่า ต้องปฏิบัติ ตามอย่าง เคร่งครัด
ส่วนหนึ่งเป็นกฎเกณฑ์ที่สืบทอดกันมาแต่บรรพบุรุษ และอีกส่วน หนึ่งเป็น กฎแห่งการอยู่รอดเนื่องมาจากข้อจำกัดทางธรรมชาติ
เพราะชุมชนอาข่า ในอดีต ตั้งบ้านเรือนอยู่กลางป่า ซึ่งอาจจะมีเหตุที่ไม่คาดคิดอยู่เกิดขึ้นได้เสมอ
ทั้งอันตราย จากสัตว์ป่า อันตรายจากโจรผู้ร้าย อันตรายจากกอง กำลังติดอาวุธ ที่ผ่านเข้าออก
ในหมู่บ้าน ดังนั้น....