<script language="JavaScript" src="http://www.vcharkarn.com/javafeed/article/32181" type="text/javascript"></script>

การเปลี่ยนแปลงพรมแดนความรู้ : คติทางศิลปะ-ภูมิสถาปัตยกรรม ของวัดสองฝั่งโขง “‘คติจักรวาลในไตรภูมิ” ที่ในอดีตนิยมใช้ตีความตามความหมายของสถาปัตยกรรมเก่า กับหลักเหตุผลของช่างในการสร้างสรรค์รูปแบบศิลปกรรมและจินตนาการของแนวคิดภูมิสถาปัตยกรรม ซึ่งสะท้อนโลกทัศน์ทางระบบนิเวศ หรือ สิ่งแวดล้อมของชุมชน ผู้เขียน: อรรคพล สาตุ้ม ชมแล้ว: 14,003 ครั้ง post ครั้งแรก: Wed 8 August 2007, 12:40 pm ปรับปรุงล่าสุด: Wed 8 August 2007, 3:42 pm อยู่ในส่วน: สังคมศาสตร์, ภูมิศาสตร์

อรรคพล สาตุ้ม



หมายเหตุ : บทความนี้เป็นตอนที่ 1 ของบทความชุด “การเปลี่ยนแปลงพรมแดนความรู้ : คติทางศิลปะ-ภูมิสถาปัตยกรรมและระบบนิเวศของวัด” ซึ่งปรับปรุงเพิ่มเติม และตัด เชิงอรรถกับบรรณานุกรมบางส่วนออกไป เพื่อให้เหมาะสมกับการนำเสนอในเวบไซต์ประชาไท โปรดดูเพิ่มเติมในผลงานชื่อหัวข้อเดิม คือ การเปลี่ยนแปลงพรมแดนความรู้ : คติทางศิลปะ-ภูมิสถาปัตยกรรมระบบนิเวศของวัดในชุมชนชายแดนสองฝั่งโขง ในวารสารชุดภูมิภาคศึกษา สำหรับรวมบทคัดย่อและข้อเขียน อาจารย์ นักศึกษาปริญญาโท ภูมิภาคศึกษา ปีที่1 ฉบับที่1 ,2549: 90-103 และ บทความนำเสนอ ใน การประชุมทางวิชาการระดับชาติ สาขาสังคมวิทยา ครั้งที่ 3 เรื่องความหลากหลายทางวัฒนธรรม และการพัฒนาภูมิภาคนานาชาติ 15-16 ธันวาคม 2549 ณ โรงแรมมิราเคิล แกรด์ คอนเวนชั่น กรุงเทพมหานคร








ภาพแผนที่มีแม่น้ำของ (หรือแม่น้ำโขง) ในสมัยอยุธยา ซึ่งแสดงชื่อเมือง และสถานที่สำคัญทางพุทธศาสนา มีเจดีย์ รอยพระพุทธบาท เป็นต้น ( ที่มา: สมุดภาพไตรภูมิฉบับกรุงศรีอยุธยาหมายเลขที่ ๖ )



บทความชุดนี้ มุ่งเน้นนำเสนอถึงการเปลี่ยนแปลงพรมแดนความรู้ รวมถึงวัดในชุมชนของอำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ประเทศไทย และชุมชนในเมืองห้วยทราย แขวงบ่อแก้ว สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวซึ่งเป็นวัดในชุมชนที่อยู่อาศัยใกล้แม่น้ำโขงโดยเบื้องต้นด้วยข้อมูลเอกสารและการลงพื้นที่เพื่อเก็บข้อมูล เพื่อวิเคราะห์ถึงการก่อสร้างศิลปะ-ภูมิสถาปัตยกรรม และการเปลี่ยนแปลงของแผนที่รัฐสยาม โดยผู้เขียนได้ตั้งข้อสังเกตว่าการที่รัฐชาติสยามได้เขียนแผนที่ดังกล่าว อาจจะส่งผลต่อผลกระทบต่อวัดและชุมชนริมฝั่งแม่น้ำโขง



โดยบทความนี้ ได้นำแนวคิด “‘คติจักรวาลในไตรภูมิ” ที่ในอดีตนิยมใช้ตีความตามความหมายของสถาปัตยกรรมเก่า กับหลักเหตุผลของช่างในการสร้างสรรค์รูปแบบศิลปกรรมและจินตนาการของแนวคิดภูมิสถาปัตยกรรม ซึ่งสะท้อนโลกทัศน์ทางระบบนิเวศ หรือ สิ่งแวดล้อมของชุมชน



ทั้งนี้เปรียบเสมือนกับการสร้างบ้านของเราเอง ที่ตัวเราสามารถกำหนดออกแบบสร้างสถาปัตยกรรมของบ้านเราในรูปแบบที่มีสัญลักษณ์ต่อตัวเราเอง ซึ่งคงไม่มีใครคิดที่จะสร้างบ้านโดยไม่มีความหมายสำหรับตัวเขาเอง และคงไม่มีการออกแบบตกแต่งใดไร้ซึ่งความหมายโดยสิ้นเชิงของยุคปัจจุบัน ตามตรรกะนี้เราจะได้รู้จักและเข้าใจภูมิสถาปัตยกรรม ซึ่งคำว่า “ภูมิ” นิยามความหมายแรกว่า แผ่นดิน ที่ดิน ความหมายที่สอง คือ พื้น ชั้น พื้นเพ (ภาษาอังกฤษ ใช้คำว่า Land) ส่วน “ภูมิสถาปัตยกรรม” อ่านออกเสียงว่า พู-มิ-สะ-ถา-ปัด-ตะ-ยะ-กัม มาจากศัพท์ภาษาอังกฤษว่า “Landscape architecture” คือศาสตร์และศิลป์ในการวางแผน และจัดการที่อยู่อาศัย-ที่ดินสำหรับมนุษย์อยู่อาศัยกัน



การย้อนดูนิยามของสถาปัตยกรรมนั้น เพื่อเป็นการศึกษาสถาปัตยกรรมในเชิงระบบการก่อสร้างการจัดแบ่งพื้นที่ที่สนองความจำเป็นขั้นพื้นฐาน ในการดำรงชีวิตทางกายภาพอันเป็นเนื้อแท้โดยตรงทาง “สฺถาปัตฺย กรฺมนฺ” หรือสถาปัตยกรรมเพียงด้านเดียวย่อมไม่ครอบคลุมความหมายได้ทั้งหมด เพราะสถาปัตยกรรม คือวิชาการก่อสร้าง ซึ่งสมัยโบราณเรียกว่า “นวกรรม” แต่นวกรรมนั้นรวมเอาวิชาช่างแขนงอื่นๆเข้าไปด้วย เช่น ช่างเขียน ช่างปั้น งานสถาปัตยกรรมเป็นศัพท์บัญญัติขึ้นการสืบสาวที่มาของคำว่า สถาปัตยกรรม หรือ “สฺถาปัตฺย” ( น่าจะมาจาก ‘สฺถาปตฺย’ การวาง,การกำหนดหรือที่อาศัย) กับ ‘กรฺมนฺ’ (การกระทำ) สถาปัตยกรรมมิใช่เป็นผลผลิตทางการแก้ปัญหาทางด้านเทคนิควิทยาการก่อสร้างเท่านั้น



แต่สถาปัตยกรรมยังเป็นสิ่งสะท้อนให้เห็นถึงโลกทัศน์และความต้องการที่อยู่เหนือสภาวะทางกายภาพอันลี้ลับ เพื่อขจัดความกลัว และสร้างความหวังที่เป็นอุดมคติให้แก่ชีวิตอันเป็นระบบความเชื่อต่ออำนาจเหนือธรรมชาติ ที่อยู่นอกเหนือความต้องการขั้นพื้นฐานของมนุษย์ ประเพณีคติความเชื่ออันยังผลให้เกิดโลกทัศน์นั้น ถือได้ว่าเป็นคลังความรู้ที่สำคัญของท้องถิ่นที่คนยุคปัจจุบันไม่ควรละเลย (วิวัฒน์ เตมียพันธ์. 2534 : 201-202) ดังนั้นการกล่าวถึงแนวคิดปรัชญา หรือโลกทัศน์มีความสลับซับซ้อนมาก ถ้าอธิบายอย่างสื่อเข้าใจง่ายแล้ว จึงต้องนิยาม หรือยกตัวอย่างเชิงอุปมาอุปมัย เปรียบเทียบสถาปัตยกรรมกับบ้าน เพื่อทำให้เกิดความชัดเจนจะได้ไม่ถูกกล่าวหาด้วย “อคติ”ว่าตีความเอาเอง และสื่อความหมายไม่ได้แล้ว

---

บทความอื่น

บทความแนะนำ

Blog แนะนำ

Hot Links

คลังข้อสอบ | ข่าววิชาการ
เล่นกล/เกม | อ่านนิยาย
ข่าวทุนการศึกษา | ลิงค์

ขอบคุณผู้สนับสนุน