<script language="JavaScript" src="http://www.vcharkarn.com/javafeed/article/32185" type="text/javascript"></script>

ผลกระทบของการพัฒนาและโลกาภิวัตน์ต่อผังวัด ที่ฝั่งโขงในปัจจุบัน (ตอนจบ) ด้วยสมมติฐานว่า ความเชื่อและคติทางศิลปะเกี่ยวกับทิศและแม่น้ำ อาจจะเกี่ยวข้องในบริบทสองฝั่งชุมชน โดยนัยของการหันหน้าเข้าหาแม่น้ำย่อมเกี่ยวกับเส้นทางการค้า เพราะวัดหลวงกับวัดตีนธาตุนั้นนอกจากจะเป็นสถานที่ทางศาสนาแล้วก็ทำหน้าที่เป็นท่าเรือของชุมชนด้วย ผู้เขียน: อรรคพล สาตุ้ม ชมแล้ว: 13,859 ครั้ง post ครั้งแรก: Wed 8 August 2007, 3:14 pm ปรับปรุงล่าสุด: Wed 8 August 2007, 3:43 pm อยู่ในส่วน: สังคมศาสตร์, ภูมิศาสตร์

ผังของวัดหลวงที่วิหารหันหน้าเข้าแม่น้ำโขง

เหตุผลของการพัฒนาคงจะมีผลกระทบทำให้ชุมชน เกิดเปลี่ยนรูปแบบ“ศิลปะท้องถิ่น และศิลปะข้ามแดน”ในการแลกเปลี่ยนอิทธิพลกัน ตามการพัฒนาเติบโตทางเศรษฐกิจในปัจจุบัน ดังนั้นความหมายของแม่น้ำโขง ในการรับรู้แม่น้ำโขง ต่อคน ต่อสัมพันธ์กับวัดนั้น มันมีความหมายต่างจากในอดีตกับโลกทัศน์ของคนยุคโลกาภิวัตน์นี้ (Craig J. Reynolds 2002:318)

โดยที่ตามเหตุผลของคนในอดีตขึ้นอยู่กับการตั้งถิ่นฐาน หรือที่อยู่อาศัย กับลักษณะความเป็นเมือง ก่อนความเป็นรัฐชาตินั้น ชุมชนอยู่ติดแม่น้ำ เข้าวัดใกล้แม่น้ำเพื่อฟังธรรม สวดมนต์ไหว้พระพุทธรูป ทำพิธีทางศาสนา แต่ปัจจุบันโลกทัศน์เก่าสัมพันธ์กับความหมายเดิมลบเลือนจากความทรงจำ และเน้นเศรษฐกิจกับวัตถุดังกล่าว เปลี่ยนวัตถุมงคลกลายเป็นสิ่งมีค่า ซื้อ ขาย หรือสถาปัตยกรรมงดงามอลังการต้องใช้วัสดุก่อสร้าง (ศิริชัย นฤมิตรเรขาการ 2543: 70) การใช้ไม้ในศิลปกรรมล้านนา มีสถาปัตยกรรม อาคารในทางศาสนา ได้แก่ วิหาร โบสถ์ และอาคารอื่นๆ

แต่ทว่าในปัจจุบันจำนวนป่าไม้ลดลง(ความเชื่อผี-รุกขเทวดาในต้นไม้ก็ลดลง) และมีความรู้เทคโนโลยีสมัยใหม่ต่างๆ ที่มีค่าราคาแพงแทนโดยไม่มีความหมายเพื่อเคารพกราบไหว้ในทางพัฒนาจิตใจ ทำให้ส่งผลต่อความเชื่อ ศรัทธา ทางศาสนาแปรเป็นรูปแบบการรีบเร่งก่อสร้างวิหารตามปัจจัยผู้บริจาค และประตูทางเข้าของวัดเปลี่ยนไป ตามการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างผังเมืองที่มีการพัฒนาเน้นทางถนนแสดงภาพแทนแม่น้ำโขงดังกล่าวไปแล้ว เพราะประวัติศาสตร์โลกทัศน์เดิมค่อยๆหมดพลังต่อรอง หรือลดแรงต้านทานกระแสของอำนาจการล่าอาณานิคม-โลกาภิวัตน์ แม้ว่าความคิด ความรู้วิทยาศาสตร์ตามมาทีหลัง ก็มีคำถาม-คำตอบทางสิ่งแวดล้อมบ้างก็ตาม แต่คำตอบยังมีมิติด้านอื่น


อนึ่ง มีการวิเคราะห์เชิงวิทยาศาสตร์ ที่มีโลกทัศน์เกี่ยวกับคติจักรวาลในฐานะโครงสร้างของจิต(อัตตา) เปรียบเทียบกับนักจิตวิเคราะห์ แล้วว่า “จักรวาลมีความคล้ายคลึงกับมณฑล และยันตร์ ซึ่งมณฑลเป็นผลผลิตของวัฒนธรรมอาจเป็นแผนผังภาพวาด สถาปัตยกรรม เช่น โบสถ์ วิหาร แต่บทสรุปของการวิเคราะห์ คำพรรณนา รูปลักษณ์และโครงสร้างของจักรวาลนั้น ไม่สอดคล้องกับข้อมูลที่ได้จากการศึกษาค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์” จึงพิจารณาอีกทัศนะหนึ่งว่า จักรวาลทางพุทธศาสนาเป็นแผนผังแสดงโครงสร้างของจิตหรือนามธรรมของมนุษย์

ดังนั้น “แม่น้ำโขง” เกี่ยวกับคติจักรวาลในฐานะโครงสร้างของจิต ได้เปลี่ยนความหมายแทนเป็นพรมแดนแล้ว เราอาจจะเข้าใจไขว้เขวได้ จึงขอย้ำว่า อ่านบทความนี้ ไม่ใช่ว่าเป็นการอ่านนิยาย “แม่โขง” เพราะมีหลักฐานกับเหตุผล ที่เป็นข้อมูลหลักฐานโบราณคดีและประวัติศาสตร์-ประวัติศาสตร์ศิลปะ ในความคิด ความรู้ด้านคติทางศิลปะ-ภูมิสถาปัตยกรรมเปลี่ยนไปแล้วดังกล่าว บางครั้งเราเจอกับการบริโภคเหล้าชื่อ “แม่โขง” ฯลฯ ตามการโฆษณา สื่อโทรทัศน์ ต่างๆ ที่ชักชวนให้มึนเมา หรือหลงอยู่กับการบริโภคของระบบทุนนิยม ไม่เข้าใจถึงด้านนามธรรมของคติจักรวาลในอดีต เพราะว่า เราไม่ได้อยู่ในโลกแบบอดีตอันเก่าแก่


อย่างไรก็ตาม เราเรียนรู้อดีตเพื่อเข้าใจปัจจุบันอย่างไม่สิ้นสุด ดั่งว่าประสบการณ์ทางวัฒนธรรมจากการเห็นสิ่งก่อสร้างทางศิลปวัตถุ สถาปัตยกรรมของอดีตในที่นี้ ย่อมมีความเกี่ยวเนื่องเพื่อความสำคัญของปรัชญาพุทธศาสนา ฉะนั้น ผู้เขียนก็หวังว่าความหมายของแผนที่ภูมิจักรวาลในอดีต ที่มีแผนที่เป็นภูมิศาสตร์ของทิศทาง จะช่วยการพัฒนาอันบ่งชี้ความหมายของชีวิตได้ ซึ่งก็ได้สะท้อนภาพแสดงแทนผ่านผังวัด ตัวตนของวัด กับพระ ซึ่งอุปมาดั่งบ้านของเรา และพรมแดน ที่มีภูมิศาสตร์ในความสัมพันธ์ของชุมชนในการจัดวางตำแหน่งแห่งที่ของสัญญะ ในองค์ประกอบภูมิสถาปัตยกรรม และพื้นที่สัมพันธ์กับแม่น้ำโขง เพราะว่า พรมแดนความรู้ คือความหมายในระบบนิเวศตามธรรมชาติ เกี่ยวกับคติจักรวาลแบบไตรภูมิอันเป็นจริยธรรมในการเคารพธรรมชาติ ประดุจภูมิสถาปัตยกรรมสะท้อนภาพองค์รวมสรรพชีวิต
......................................

อ้างอิงบางส่วน

ดวงจันทร์ อาภาวัชรุวัฒน์ เจริญเมือง 2542 เมืองในสังคมไทย กำเนิด พัฒนาการ และแนวโน้ม:รายงานการวิจัย. เชียงใหม่ : สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ชยันต์ วรรธนะภูติ 2533 “รัฐกับการพัฒนาชนบทและการสืบทอดลักษณะความสัมพันธ์ทางสังคมในหมู่บ้านภาคเหนือของไทย” ใน รัฐกับหมู่บ้านในไทยศึกษา. กรุงเทพฯ :สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ศิริชัย นฤมิตรเรขาการ 2543“ทรัพยากรป่าไม้กับการสร้างสรรค์เอกลักษณ์และมรดกทางศิลปวัฒนธรรมล้านนา”ใน ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย เอกสารประกอบสัมมนา ณ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, กรุงเทพฯ.

นิธิ เอียวศรีวงศ์ 2545.ก่อนยุคพระศรีอาริย์ ว่าด้วยศาสนา ความเชื่อ และศีลธรรม. กรุงเทพฯ:ศิลปวัฒนธรรมฉบับพิเศษ.

_____________.2543.กรุงแตก,พระเจ้าตากฯและประวัติศาสตร์ไทยว่าด้วยประวัติศาสตร์และประวัติศาสตร์นิพนธ์. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรมฉบับพิเศษ.

อรรคพล สาตุ้ม 2548. แม่หญิงแห่งแม่น้ำโขง- บทบาทสตรีศรีภรรยาคนจับปลาในยุคโลกาภิวัตน์ นำเสนอในงาน NEW VOICES FROM THE MEKONG REGION: WOMEN IN THE PUBLIC ARENA November 7 - 10, 2005 ณ ศูนย์สตรีศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Craig J. Reynolds edited. 2002. National identity and its defenders : Thailand today Chiang Mai : Silkworm Books.

---

บทความอื่น

บทความแนะนำ

Blog แนะนำ

Hot Links

คลังข้อสอบ | ข่าววิชาการ
เล่นกล/เกม | อ่านนิยาย
ข่าวทุนการศึกษา | ลิงค์

ขอบคุณผู้สนับสนุน