นะโม  ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ  นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะภะวะติตัง ธรรมมาจะกังภะวะตาอับปะติวัตติยังสมเนนะวาเทเวนะวามาเรนะวาพรมมานาวาเทกะเทวาโลกัสมิงหิติธรรมโมกัจจังโสตะโพติ

ณ บัดนี้อาตมาภาพจะได้วิสัชชะนาพระธรรมเทศนาเป็นเครื่องประดับสติปัญญาเฉลิมฉลองศรัทธาวิริยะของท่านทั้งหลายให้เจริญก้าวหน้าในพระศาสนาของสมเด็จพระบรมศาสดาอันเป็นที่พึ่งของเราทั้งหลายกว่าจะยุติลงด้วยเวลาธรรมเทศนานี้ปรารภเหตุเรื่องอาสาฬหบูชาเป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้วเรื่องที่จะบรรยายต่อไปนี้ก็เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับอาสาฬหบูชานั่นเองถ้าท่านทั้งหลายมีความรู้ในความหมายของอาสาฬหบูชาและประพฤติให้ถูกต้องตามความหมายนั้นๆก็จะได้รับประโยชน์สูงสุดทางธรรมะในพระพุทธศาสนา

ขอให้ตั้งใจฟังและทำความเข้าใจให้ดีที่สุดเท่าที่จะทำได้ในเรื่องเกี่ยวกับอาสาฬหบูชาคือเมื่อพระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้แล้วในเวลาอันสั้นท่านก็เริ่มการประกาศพระศาสนาคือแสดงธรรมอันเป็นหลักคำสอนหรือเป็นหัวใจในการดับทุกข์แบบของพระองค์เองก็มันตรัสแก่บุคคลที่เห็นว่าควรจะได้รับฟังก่อนใครๆคือปัญจวัคคีย์นักบวชทั้ง 5 ที่ปรนนิบัติพระองค์มาแต่การก่อนธรรมเทศนานั้นเรียกว่าปฐมเทศนาก็ได้เพราะเทศครั้งแรกแต่พระทั้งหลายไม่เรียกอย่างนั้นเรียกว่าธรรมจักรกัปวัฒนสูติคำนี้พระพุทธเจ้าไม่เคยตรัสแต่ว่ามันเป็นชื่อชองสูต สูตินี้แปลว่าพระสูติว่าทำธรรมจักรให้เป็นไฟที่เรามาเรียกกันง่ายๆว่าพระธรรมจักรนั่นแหละเป็นสิ่งต้องทำความเข้าใจว่าอะไรกันคงได้ยินได้ฟังมามากแล้ว

แต่ยังไม่รู้ว่าธรรมจักรคืออะไรทำไปทำไมอย่างนี้จะดูมืดมัวอยู่นี่คือสิ่งที่อาตมาคิดว่าจะต้องทำความเข้าใจกันให้ดีที่สุดให้ได้รับประโยชน์สูงสุดมากที่สุดการที่เราเป็นพุทธบริษัทในพระพุทธศาสนาคำนี้คือคำว่าธรรมะจักกะแปลว่าจักรคือธรรมเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจอย่างที่เรียกในภาษาไทยว่าอานาจักรตัวจักรทางวัตถุหมายถึงวงกลมๆมีคมเป็นจักรๆรอบด้านใช้เป็นอาวุธเป็นสัญลักษณ์ของการเผยแผ่อำนาจให้เป็นไฟในหมู่คนที่ต้องพ่ายแพ้เป็นการประกาศว่าเรามีอำนาจ

เดี๋ยวนี้เป็นอำนาจของธรรมะไม่ใช่ทางการบ้านการเมืองเป็นอำนาจของธรรมะแต่มีความหมายอย่างเดียวกันคือจะลุกล้ำเข้าไปในเขตที่ควรจะปราบปรามอะไรคือเขตที่ควรจะปราบปรามนั่นคือเขตที่ไม่ถูกต้อง

 โง่เขลางมงายอยู่ต้องจัดการให้ถูกต้องโดยขจัดความไม่ถูกต้องคือความโง่ความหลงออกไปเสียอย่าให้มีเหลืออยู่คือให้เกิดความถูกต้องขึ้นมาเป็นความสะอาด สว่าง สงบแล้วแต่จะเรียกเรามันจะเรียกว่าความเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานรู้คือรู้สิ่งที่ควรจะรู้ สิ่งที่รู้และมีประโยชน์ควรรู้ทั้งหมดเลยนี่เรียกว่าความรู้คือตื่นจากหลับไม่เป็นคนโง่ และก็เบิกบานทีนี้ก็เป็นสุขเหมือนดอกไม้เบิกบานนี่ผลการใช้ธรรมมานาจักรทำให้มีความสุขในโลกมีพระบาลี

ดังที่ได้ยกมากล่าวเบื้องต้นว่าพระผู้มีพระภาคนี่เราเรียกกันว่าธรรมจักรนี่ก็ให้เป็นไปหมายความว่าในโลกที่นั่นอินเดียสมัยนั้นยังหลับอยู่ด้วยทิฐิเป็นอันมากต้องทำลายทิฐิเหล่านั้นเสียพระองค์จึงประกาศธรรมจักรเพื่อทำลายสิ่งนั้นเสียถือเอาตามพระบาลีเหล่านั้นก็ว่าในโง่พูดกันตรงๆมันทำผิดหลักใหญ่ ๆ 2อย่างมันเกินไปในฝ่ายบวกคือบูชากามมารมย์กันสุดเหวี่ยงผิดไปทางบวก

ถ้าผิดไปทางลบมันทำลายอวัยวะร่างกายที่เป็นที่ตั้งแห่งกามารมย์ให้แหลกลาญให้หมดเพราะว่าอย่าใช้กามารมย์ชนิดนี้นี่มันก็สุดเหวี่ยงไปในทางลบอย่างนี้มันอยู่มากเรียกสั้นว่าอย่างหนึ่งก็กามมารมย์อย่างหนึ่งก็ทรมานตัวเป็นความผิดพลาดอย่างหนึ่งในสมัยนั้น

ทีนี้ความโง่ประเภทหนึ่งคือทำไมมันไม่รู้ว่าจะดับทุกข์อย่างมันไม่รู้ว่าทุกข์เกิดมาอย่างไรมันดับไม่ถูกความจริงที่ถูกก็คือดับทุกข์ด้วยการดับเหตุให้เกิดทุกข์อะไรเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ก็คือความอยากเรียกเป็นภาษาบาลีแปลว่าตัณหาคำนี้แปลว่าความต้องการที่มาจากความโง่ เราอย่าโง่ความยากเรียกว่าตัณหาหมดความอยากที่ผิดคืออยากอย่างโง่

 อยากที่ถูกคืออยากจะดับทุกข์ความอยากอย่างนี้ไม่ใช่ตัณหาเราต้องดับความอยากนี้เสียเราจะดับทุกข์ทรมานตนด้วยการอ้อนวอนสิ่งศักสิทธิ์ถือตามประเพณีอย่างอื่นๆมากมายว่าดับทุกข์แล้วมันดับไม่ได้นี่คือข้อที่มันไม่รู้ว่าจะดับทุกข์อย่างไรเป้นความมืดด้วยเหมือนกันในพระบาลีทำเป็น 2 อย่างคืออย่าโง่ไปสุดโก่งกามทางการทรมานตน

นี่พวกหนึ่งและก็อย่าโง่ไปทางดับทุกข์ด้วยพิธีรีตองด้วยบวงสรวงอ้อนวอนนี่มันดับไม่ได้ดังนั้นพระองค์จึงแสดงธรรมะในพระสูตินี้เป็น 2เรื่องด้วยกันเรื่องที่ 1 ว่าอย่าเข้าไปสุดโด่ง 2ฝ่ายอันตา 2 ฝ่ายและเรื่องหนึ่งก็แสดงมัจฉิมาปฏิปทาความปฏิบัติที่ถูกต้อง 8 ประการมีเรื่องอริยะสัจรวมอยู่ด้วยแยกเอาเองอริยะสัจออกมามันจะเป็น 3 เรื่องนั้นอย่าให้ดีๆเรื่องไม่อะไรสุดโด่งเรื่องมัจฉิมาปฏิปทาอยู่ตรงกลางเรื่องอย่างนี้จะดับโดยตรงดับทุกข์ที่เราเรียกว่าอริยะสัจขอให้ตั้งใจฟังให้สำเร็จประโยชน์เรื่องแรกมันเป็นปัญหาอินเดียในสมัยนั้นเรื่องกามารมย์พวกก่อนโน้นก็เรียกเอาเป็นนิพพาน

คำว่านิพพานใช้เป็นชื่อของกามารมณ์สูงสุดก็มีเอามาเป็นเรื่องของสมาธิ ของชาน สมาบัติอย่าเอาเรื่องที่เป็นที่ตั้งอย่างพอใจที่สุดเป็นนิพพานอย่าไปทำการทรมานร่างกายให้เป็นบาปเดี๋ยวนี้ทั้งโลกการตามใจตัวเรียกว่ายังมีในโลกปัจจุบันนี้เรื่องทรมานตนไม่มีใครชอบนั่นต้องเข้าใจว่ามันมีปัญหาที่ไหนมันก็เป็นความหลง เห็นความโง่ เป็นความเข้าใจที่สุดมันควรจะรู้กันไว้ว่าโลกนี้กำลังจะวินาศเพราะหลงใหลในทางบวกกามารมย์ตามใจตัวเองในเรื่องกามารมย์บูชาเรื่องกามารมย์หสร้างเหตุปัจจัยเครื่องใช้ที่เกี่ยวกับการมารมย์ขึ้นมามากมายมหาศาลสร้างด้วยมือไม่พอจึงสร้างอุตสาหกรรมหรือใช้เครื่องจักรเป็นวัตถุสร้างปัจจัยของกามารมย์ตรัสบ้างสูบ้างกามารมย์เพื่อจะล้วงเว้นในกระเป๋าของคนอื่นๆออกมาจนๆได้คนอื่นวอกวายไปหมดจนกระทั่งหลอกยายแก่ต้องสะผมให้นี่เป็นเครื่องแสดงว่าหลงไปในอย่าวุ่นวายมันไหลในทางบวกเท่าไรมันก็เห็นตัวเท่านั้น

มีแต่การเบียดเบียนโลกก็วินาศความเห็นแก่ตัว ตัวเดียวเท่านั้นทำโลกเมื่อเกิดกิเลสบวกเพราะมันเป็นบังคับถ้ามันโง่มันไม่รู้จะทำอะไรมันก็เกิดกิเลสเป็นโมหะความเกิดกิเลสทั่วไปเองจะร้องฆ่ามาให้อย่างดีเดี๋ยวนี้มีวัตถุที่ทำให้เห็นแก่ตัวมากขึ้นเรื่องข้าวปลาอาหารก็ดี เราครัวจะปลาตันนี่คือความที่หลงบวกกันทั้งโลกมันก็เห็นแก่ตัวดีมันไม่เห็นกว่าผู้อื่นมันเห็นแก่ธรรมะหรือความถูกต้องเห็นแก่ตัวทำนายโลกกว่าผู้อื่นจะกลับมาพวกนายทุนก็เห็นแก่ตัว

 พวกชนทำมาชีพก็เห็นแก่ตัวมันก็ได้ต่อสู้กันระหว่างนายทุนกับชนทำมาชีพ นายจ้างก็เห็นแก่ตัว ลูกจ้างก็เกิดปัญหาเกิดการต่อสู้กันนี่คือความไม่มีธรรมะไม่มีใครเห็นธรรมะ ไม่มีใครเห็นผู้อื่นเกิดความเห็นแก่ตัวมากขึ้นๆสัตว์เดรัชฉานมันเท่าเดิมเห็นแก่ตัวน้อยแต่มนุษย์มันเพิ่มไม่รู้กี่ล้านเท่าความเห็นแก่ตัวเต็มไปในโลกมนุษย์สัตว์เดรัชฉานก็เดือดร้อนความเห็นแก่ตัวมันไม่เห็นผู้อื่นมันก็ทำตามที่พอใจอาการเลวร้ายมากขึ้นๆในโลกนี้มลภาวะทั้งหลายมาจากผู้เห็นแก่ตัวความยุ่งยากต่างๆนาๆทำร้ายกัน การปล้น การจี้ที่เป็นส่งเลวร้ายมันมาจากผู้เห็นแก่ตัว ผู้เห็นแก่ตัวนี้มันขี้เกียจมันไม่อยากทำงานแต่มันจะเอาประโยชน์ดูให้ดีมันไม่สามัคคีจะเรียกร้องมาทำประโยชน์ไม่เอาไม่ทำมันอิจฉาริษยา เห็นแก่ตัวก็ประกอบอาชญากรรมถ้าไม่มีคนเห็นแก่ตัวไม่ต้องมีคุก ตาราง ตำรวจ ศาล โรงพยาบาลบ้ากลัวว่าโยมจะลืม

อาตมาขอพูดซ้ำไม่ต้องมีคุก ตาราง ตำรวจ ศาล โรงพยาบาลบ้าจนสร้างกันไม่ไหวเพราะคนเห็นแก่ตัวทำให้จำเป็นต้องมีสิ่งเหล่านี้เดี๋ยวนี้คนเห็นแก่ตัวมันกำลังเพิ่มไม่ใช่กำลังลดเพราะมีสิ่งส่งเสริมความเห็นแก่ตัว อะไรส่งเสริมความเป็นแก่ตัวก็เรื่องบวกทั้งหลายอารมณ์บวก กามมารมย์ทั้งหลายเข้ามาก็เห็นแก่ตัวไม่มีที่สิ้นสุด

เดี๋ยวนี้มีการเป็นอยู่ที่แข่งกับเทวดา เทวดายอมแพ้ห้องน้ำเทวดาไม่มีราคาล้านได้ยินว่าห้องน้ำในกรุงเทพราคาตั้งล้านเทวดาแพ้มันจะรู้สิ้นสุดกันได้อย่างไรเรื่องอาหาร เครื่องนุ่งห่ม เครื่องใช้ไม้สอยแม้แต่ยามันก็ส่งเสริมกามมารมย์ยกสิ่งนี้เป้นทีสูงสุดเอาหน้าเอาตาโลกปัจจุบันมันเป็นอย่างนี้พูดจาอะไร ต่อรองอะไรไม่รู้เรื่องเพราะต่างฝ่ายเห็นแก่ตัวองค์การโลกพูดกันไม้รู้เรื่องต่างฝ่ายต่างป้องกันประโยชน์ของตัวรวมกันไม่ได้องค์การ

โลกสร้างสันติภาพไม่ได้เพราะมันมีแต่คนเห็นแก่ตัวต่อสู้แย่งชิงกันขอพูดเงียบๆอย่าเอ็ดตะโรไปสร้างองค์การโลกสร้างองค์การศาสนาดีกว่าลดความเห็นแก่ตัวโลกนี้จะมีสันติภาพเอาละสรุปความว่าเห็นแก่ตัวกำลังทวีขึ้นมาในโลกใครมีอำนาจก็กอบโกยผลประโยชน์เพราะความเห็นแก่ตัวแล้วเขาจะครองโลกอีกกี่ร้อยปีก็ไม่มีความสุขมันจะครองโลกทำลายล้างกันก็วินาศกันทั้งโลกนี่ความเห็นแก่ตัวกำลังจะทำโลกให้วินาสมาจากความหลงบูชาบวกพระพุทธเจ้าจึงตรัสว่าหยุดบูชากามมารมย์กันเสียนี่ก็ปล่อยให้ตรงกันข้ามอย่าไปเอามันเลยนี่เอาตรงกลางพอดีๆไม่โด่งไปในทางกามมารมย์ ไม่โด่งไปในทางทรมานร่างกายเป็นอยู่อย่างพอดี

 คำว่าพอดีๆสำคัญมากเป็นคำพูดที่สูงสุดพอดีๆทำให้อยู่ในโลกอย่างสูงสุดบรรลุมรรคผลนิพพานก็ได้แม้จะบรรลุมรรคผลนิพพานมันก็ยิ่งต้องเป็นเรื่องพอดีขึ้นไปแม้ว่าจะอยู่ในโลกนี้ด้วยคนธรรมดาสามัญก็ต้องมีคำว่าพอดีๆอย่าให้มันเกิดมันจะไม่ยุ่งยากลำบากเหมือนที่เขาไม่รู่จักพอดีเรื่องกิน เรื่องอยู่ไม่รู้จักว่าพอดี

แต่ให้มันดีไม่มีที่สิ้นสุดหลักพระธรรมในพระสูตินี้ก็ยกเอาเรื่องพอดีมาเป็นหลักว่ามัจฉิมาปฏิปทาเป็นสิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟังมาก่อนเป็นสิ่งที่เห็นตรัสรู้เองเข้าใจได้ด้วยตัวเองก็ต้องพอดีๆทีนี้ท่านได้กล่าวเรื่องพอดีไว้อย่างไรบ้างท่านควรจะสนใจเดี่ยวนี้เราได้แต่สวดตัวบทภาบาลีเป็นภาษาไทยก็ไม่ค่อยจะรู้าว่าข้อดีเป็นอย่างไร

มัจฉิมาปฏิปทาคืออริยะมรรคมีองค์ 8 เด็กๆก็สวดได้ สัมมาทิฐิ สัมมาสังกะโป สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโวสัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิสวดได้เป็นว่าเล่นมันไม่รู้จักมันก็ไม่ทำเป้นความพอดีได้มันต้องรู้จักมันก็ทำเป็นความพอดีได้คำว่าพอดีๆมันมีความหมายพิเศษสัมมาถูกต้องคือความหมายพิเศษมันเป็นไปเพื่อดับทุกข์โดยส่วนเดียว

ถ้าไม่พอดีมันไม่ดับทุกข์สัมมาทิฐิ สัมมาสังกะโป สัมมาวาจา สัมมากัมมันโตก็ดีดับทุกข์ต้องเป็นถูกต้องเรียกว่าพอดีสัมมาเอามาเติมเข้าข้างหน้าเรียกว่าสัมมาทิฐิคือทิฐิที่ถูกต้องและพอดีสัมมาสังกะปะคือความประสงค์ที่ถูกต้องและพอดี สัมมาวาจาคือวาจาที่ถูกต้องและพอดีสัมมากัมมันตะ การกระทำที่ถูกต้องและพอดี สัมมาอาชีวะดำรงชีวิตอยู่อย่างถูกต้องและพอดี สัมมาวายามะมีความพากเพียรอยู่อย่างถูกต้องและพอดี สัมมาสติมีความระลึกอย่างถูกต้องและพอดีสัมมาสมาธิมีความตั้งมั่นแห่งจิตใจถูกต้องและพอดีนี่คำว่าสัมมานำหน้าอยู่ทั้งนั้นเรามันมีสิ่งเหล่านี้ไม่ใช่ชนิดที่ถูกต้องและพอดี

ถ้ามันมีชีวิตที่ถูกต้องและพอดีสัมมามันต้องประกอบด้วยองค์ระกอบที่ถูกต้องเอาสัก 4อย่างวิเวกนิจติตังทำให้ปฏิบัติกันมา วิราขนิจติตังอาศัยราคะความคลายกำหนัดทำให้ปฏิบัติขึ้นมา นิโรขนิจติตังอาศัยความดับแห่งทุกข์ราคะปะนินามีไปเพื่อความสละคือไม่ยึดมั่นถือมั่นจำให้ดีคำนี้ที่ว่าการปฏิบัติของเราไม่ดับทุกข์คือไม่ประกอบด้วย 4 ข้อนี้วิเวกนิจติตังทำให้ปฏิบัติกันมา วิราขนิจติตังอาศัยราคะความคลายกำหนัดทำให้ปฏิบัติขึ้นมา

นิโรขนิจติตังอาศัยความดับแห่งทุกข์ราคะปะนินามีไปเพื่อความสละเดี๋ยวนี้คุณรักษาศีลอะไรเพื่อเอาหน้าเพื่อเอาสวรรค์มันไม่เข้ากับ 4 อย่างนี้มันรักษาศีลไม่ใช่เพื่อวิเวก วิรา นิโร เพื่อดับความรบกวนวุ่นวายวิเวกนิจติตังทำให้ปฏิบัติกันมา วิราขนิจติตังอาศัยราคะความคลายกำหนัดทำให้ปฏิบัติขึ้นมา นิโรขนิจติตังอาศัยความดับแห่งทุกข์ราคะปะนินามีไปเพื่อความสละอุปาทานรักษาศีลเพื่อสลัดออกไปไม่ใช่รับเข้ามารักษาศีลธรรมดาอย่างที่รักษามันไม่ใช่สัมมามันเป็นธรรมดามันต้องจัดซะใหม่เพื่อให้เป็นวิเวก คลายความกำหนัดเพื่อดับทุกข์และสลัดออกไป

เพื่อไม่เป็นตัวกูต่ำลงมาอีกมันเป็นเรื่องจริงให้ทานเพื่ออะไรเพื่อวิเวก นิราคะ นิโรคะ ปะนินามีมันให้เพื่อแลกสวรรค์ไม่ใช่เพื่อวิเวกมันให้ทนเอากำไรเกินควรเพื่อให้เป็นหัวหน้าแม้แต่ให้ทานมันยังไม่เพื่อ 4 อย่างทานนี้มันก็ไม่เป็นไปเพื่อนิพพานเราให้ทานเพื่อวิเวก เพื่อหมดสิ่งรบกวนคลายความกำหนัดจากกิเลส ให้เป็นไปเพื่อดับทุกข์สลัดออกอย่ารับเข้ามาเพื่อยึดมั่นถือมั่นว่าตัวกูของกู 2คำนี้เข้าใจยากขออธิบายหน่อยเราให้ทานเพื่อนิโรธคำว่าดับทุกข์มันมีความหมายอย่างไรมันมีความทุกข์เกิดแล้วดับๆนั้นมันเกือบตายคำว่าดับทุกข์นิโรธไม่ให้ความทุกข์มันเกิดมันดับต้นเหตุของความทุกข์ ความทุกข์ไม่เกิดพูดภาษากฎหมายว่าทำไม่ให้ทุกข์เกิดนั่นคือดับทุกข์อย่าปล่อยทุกข์เกิดแล้วค่อยดับทุกข์บางทีมันตายเสียก่อนเป็นทุกข์ขึ้นมาท่วมหัวแล้วดับทุกข์ปล่อยให้ไฟไหม้บ้านแล้วจึงแย่ไม่ทำให้ไฟไหม้บ้านคือดับไฟนั้นเรารักษาศีลให้ทานเพื่อไม่ให้มันเกิดทุกข์ได้ทีนี้ที่เราเรียกสักคะปะรินามีเป็นการสลัดออกไปไม่รับเข้ามาถ้ารักษาศีลแล้รับเข้ามากำไรเกินควรมันไม่ใช่สัมมาการให้ทานขั้นต่ำที่สุดก็เพื่อสละตัวกูว่าตัวกูออกไปคือสิ่งที่ต้องสละ

 สละสิ่งเหล่านั้นจึงจะเรียกว่าสัมมาๆให้ทานเพื่ออย่างนั้น รักษาศีล วิปัสสนา มรรคมีองค์ 8เพื่ออย่างนั้นเพื่อสลัดออกไปจนหมดความยึดมั่นว่าตัวกูมันเกิดความยึดมั่นว่าตัวกูบวกนี่ถ้าเป็นเรื่องลบมันก็เกิดตัวกูคือโกรธอย่างที่ว่ามาแล้วมันก็มี่ต้องมีทั้งตัวกูบวกหรือตัวกูลบมันจึงเรียกว่าสลัดตัวกูขอพูดท้าทายพวกหมอสักหน่อยอาตมาจะพูดว่าถ้าในโลกนี้ไม่มีตัวกูแล้วโลกนี้จะไม่โรคเบาหวาน โรคประสาทคุณไม่เชื่อก็ยิ่งดีอย่าไปคิดคำพูดว่าตัวกูมันพูดเมื่อมันโกรธคำพูดว่าของกูมันเกิดเมื่อมีความโลภไอ้ความโกรธหรือความโลภมันเต็มอัดอยู่ในจิตใจเป็นต้นเหตุทำลายระบบความถูกต้องในร่างกายมันทำลายแม้ระบบวัตถุเป็นเรื่องจิตใจก็จริงแต่มันเปลี่ยนแปลงทางวัตถุจนเป็นโรคขึ้นมาถ้าไม่มีเรื่องที่ทำให้พูดว่ากูของกูมันก็ไม่เกิดสิ่งเลวร้ายทางจิตใจ ร่างกายทำให้เป็นโรคเบาหวาน โรคหัวใจเป็นกันมากที่สุดมันมีความโง่ว่าตัวกูของกูมันก็ส่องเสริมโรคหัวใจเป็นมากขึ้นท้าทายหมอทั้งหลายว่าถ้าในโลกนี้ไม่มีคำว่าตัวกูของกูมันจะไม่มีโรคประสาท โรคหัวใจนี่อะไรที่ทำให้ไม่มีคำพูดว่าตัวกูของกูมันก็คือสิ่งที่ไม่ทำให้เกิดกิเลสมันคือความถูกต้องทั้ง 8ประการดังที่กล่าวมาแล้วมันไม่มีความรู้สึกพุ่งดันว่าตัวกูของกูก็หมายความว่าไม่มีกิเลสประเภท โทสะ โมหะมันไม่มีกิเลสประเภท โรพะที่ทำให้พูดว่าของกู

นี่จึงสรุปความว่าถ้ามันมีตัวกูของกูอยู่ในโลกนี้มันก็ไม่มีโรคอย่างนั้นเอาไปคิดดูว่าจริงหรือไม่จริงโลกนี้เต็มไปด้วยโรคที่เต็มไปด้วยสมุถะเต็มไปด้วยกิเลสพระพุทธเจ้าท่านตรัสข้อปฏิบัติเกี่ยวกับคำว่าสัมมาถูกต้องพอดีไม่มีคำว่าตัวกูของกูพูดว่าขอองกูมันบ้าในฝ่ายเกินไม่มีของกูมันน้อยใจให้โทษกับจิตใจอย่างเดียวกันขอพูดเรื่องสัมมาอีกที สัมมาทิฐิมีความคิดความเห็นความเชื่อเข้าใจตลอดถึงอุดมคติทั้งหลายรวมอยู่คำว่าทิฐิคำเดียวมีความหมายคือสิ่งที่ยึดถืออยู่ในใจเรียกว่าทิฐิมันเป็นความคิดเห็นความเชื่อตามอุดมคติต้องถูกต้องๆต้องสัมมาทิฐิต้องเป็นไปเพื่อวิเวกคือหาสิ่งทีสงัดหมดความรบกวนต้องเป็นไปเพื่อวิราคะทำรายลดหย่อนความกำหนัดต้องเป็นนิโรพะไม่ทุกข์เกิดปะนิทาคือสลัดสิ่งที่เป็นตัวกูของกูออกไปๆ

จนกระทั่งไม่มีโอกาสที่จะพูดว่าตัวกูของกูเป็นพ่อก็ดี เป็นแม่ก็ดีเป็นลูกก็ดีแต่ละคนไม่มีโอกาสที่จะพูดกูของกูเลย สัมมาสังกัปปะมีความต้องการถูกต้องสังกัปปะเป็นความต้องการไปพร้อมกิเลสตัณหาเป้นความต้องการด้วยความโง่เดี๋ยวนี้เป้นความต้องการด้วยความฉลาดควรต้องการอะไรเหล่านั้นความต้องการอย่างนี้ไม่เรียกว่าโรพะ ตัณหาแต่เรียกว่าสังกัปปะคือความต้องการในทางที่ถูกต้องภาษาบาลีเรียกว่าความต้องการที่ถูกต้องว่าสังกัปปะเรียกความต้องการที่ผิดว่าตัณหาภาษาไทยเอามารวมๆกันเสียมันเลยเข้าใจผิดภาษาฝรั่งยังดีกว่าสัมมาสังกัปปะเข้าใจกันให้ถูกต้องว่ามันต้องการด้วยสติปัญญาต้องการจะดับทุกข์ต้องการจะไปนิพพาน

ขอให้มีความต้องการที่ถูกต้องสัมมาวาจาพูดจาถูกต้องมีความถูกต้องทางการพูดจาแปลอย่างนี้ได้ความถูกต้องถ้อยคำที่พูดไพเราะเป็นความจริง มีประโยชน์ ถูกต้องแก่เวลา ถูกการะเทสะอย่างนี้เรียกวาจาที่มันถูกต้องอย่างนี้คนโง่ๆไม่ถือไม่มีความจริงก็ยังพูด มีกิเลสก็ยังพูดนี่ก็มีความจริงต้องให้ถูกต้องอย่าพูดผิดเวลาคำพูดที่มีประโยชน์มันจะกลายเป็นคำพูดที่เลวร้ายโดยไม่รู้ตัวนี่

ขอให้มีสัมมาวาจาคือมีการพูดจาที่ถูกต้องและพอดีทีนี้ก็มาถึงสัมมากัมมันตะคือการจัดทำในร่างกายทีถูกต้องไม่ฆ่า ไม่ขโมย ไม่ประพฤติผิดทางประเพณีทั้งหมดมันไม่ผิดพลาดไม่มีความโง่เขลาปนอยู่ไม่ว่าจะทำอะไรทำการงานทั้งหลายมีความถูกต้องรับประกันได้ว่าไม่ทำอันตรายผู้ใดเป็นประโยชน์แก่ทุกฝ่ายถูกต้องตามหลักพระศาสนาคือมันไม่ทำอันตรายใครแล้วมันทำให้ได้ประโยชน์ทุกฝ่ายถูกต้องถัดไปสัมมาอาชีวะแปลกันว่าเลี้ยงชีพชอบคำแปลนี้ไม่ค่อยถูกต้องแปลว่าดำรงชีพชอบไม่ใช่หาเลี้ยงปากเลี้ยงท้องอย่างเดียวมันต้องทุกอย่างเลยกินอยู่ ใช้สอยก็ถูกต้องนี่ดำรงชีวิตทุกแง่มุมอย่างถูกต้องนี่เรียกสัมมาอาชีวะไม่ใช่หาอาชีพอย่างเดียวมันต้องทุกอดย่างอาแปลว่าอาชีพ ชีวะแปลว่าชีวิตทุกอย่างถูกต้อง

ทีนี้ก็สัมมาวายามะพากเพียรถูกต้อง พยายามถูกต้องมันก็มีแต่ผลดีไม่มีผลร้ายเดี่ยวนี้มันมีความพากเพียรที่ไม่ถูกต้องขวนขวายความพยายามมันไม่มีก็ไม่ถูกต้องและบางทีมันอยู่ใต้อำนาจของกิเลสความพากเพียร ความพยายามนั้นมันก็ไม่ถูกต้องเพราะมันผิดเสียแล้วโดยความมุ่งหมายความพากเพียรมันแปลว่าวิริยะหรือกล้าหาญก็ได้สัมมาวายามะพยายามชอบ สัมมาสติระลึกความรู้สึกตัวระลึกชอบคือไม่มีความผิดเมื่อได้ศึกษาๆจนรู้ว่าความผิดเป็นอย่างไร