สรุปการวิเคราะห์ทางธรณีวิทยา แผ่นดินไหวในประเทศจีน วันที่ 12 พฤษภาคม 2551 จ้อ (93,106 views) first post: Thu 15 May 2008 last update: Fri 23 May 2008 เรียบเรียงจาก เสวนาพิเศษ เรื่อง "แกะรอย แผ่นดินไหว: จากญี่ปุ่น สู่จีน .จะไปไหนต่อ?" ศูนย์พิบัติภัยธรรมชาติ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

เรียบเรียงจาก เสวนาพิเศษ เรื่อง

แกะรอย แผ่นดินไหว: จากญี่ปุ่น สู่จีน….จะไปไหนต่อ?
ศูนย์พิบัติภัยธรรมชาติ
คณะวิทยาศาสตร์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

วันพุธที่ 14 พฤษภาคม 2551
 โดย รศ.ดร. ปัญญา จารุศิริ
ผศ.ดร. มนตรี ชูวงษ์

---

ข้อมูลพื้นฐาน

แผ่นดินไหว วันที่ 12 พฤษภาคม 2551 ในประเทศจีน

          ขนาด 7.9 ริกเตอร์ เวลา 06:28:00 UTC มีจุดศูนย์กลางที่ตำแหน่ง 31.099 องศาเหนือ 103.279 องศาตะวันออก ที่ความลึก 10 กิโลเมตร (ข้อมูลจากสำนักสำรวจธรณีวิทยา สหรัฐอเมริกา หรือ USGS) โดยห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 1,200 กิโลเมตร สามารถรับความรู้สึกได้ในตึกและอาคารสูงของกรุงเทพมหานคร แผ่นดินไหวครั้งนี้เกิดในบริเวณแนวเทือกเขาด้านตะวันตกเฉียงเหนือของเมืองเฉิงตูประมาณ 92 กิโลเมตร ตัวเมืองเฉิงตูตั้งอยู่ในบริเวณที่ราบที่เกิดจากตะกอนน้ำพา (Alluvial fan) ในแอ่งเสฉวน (Sichuan Basin) การไหวสะเทือนครั้งนี้ไม่มีสัญญานเตือนมาก่อนหรือกล่าวได้ว่า ไม่มีการไหวก่อนที่จะเกิดการไหวสะเทือนครั้งใหญ่ (Foreshock) และข้อมูลล่าสุดเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2551 พบแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้น (Aftershock) กว่า 25 ครั้งโดยมีขนาดตั้งแต่ 4.4 ถึง 6 ริกเตอร์

ภาพแสดงข้อมูลการเกิดแผ่นดินไหวทั้ง การสะเทือนใหญ่ และ Afterschock

          การไหวสะเทือนครั้งใหญ่ครั้งนี้ (Mainshock) จัดได้ว่าเกิดในระดับตื้น (Shallow earthquake) ซึ่งเคยเกิดมาแล้วเมื่อปี ค.ศ. 1995 ที่เมืองโกเบ ประเทศญี่ปุ่น ขนาด 6.8 ริกเตอร์ มีจุดศูนย์กลางที่ความลึกประมาณ 16 กิโลเมตร แต่ความเสียหายล่าสุดประเมินว่า แผ่นดินไหวในมณฑลเสฉวนครั้งนี้มีความสูญเสียมากกว่าที่โกเบ

ภาพแผ่นดินใหวที่เมืองโกเบ

ภาพข้อมูลแสดงแผ่นดินไหวนอกชายฝั่งทะเลประเทศญี่ปุ่นก่อนหน้าแผ่นดินไหวในจีน

 

หากติดตามข้อมูลแผ่นดินไหวก่อนเหตุการณ์ในประเทศจีน พบว่าเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม 2551 ได้เกิดแผ่นดินไหวในทะเลนอกชายฝั่งเกาะฮอนชู ประเทศญี่ปุ่น ด้วยขนาด Mainshock 6.8 ริกเตอร์ โดยมี Foreshock ก่อน 2 ครั้ง เมื่อเวลา 16.02 น และ 16.16 น ด้วยขนาด 6.1 และ 6.2 ริกเตอร์ และหลังจาก Mainshock ได้เกิด Aftershock อีกประมาณ 4-5 ครั้ง ด้วยขนาด 4.2 ถึง 5.2 ริกเตอร์ ด้วยว่าแผ่นดินไหวในญี่ปุ่นครั้งนี้เกิดนอกชายฝั่ง ประเทศญี่ปุ่นได้แจ้งให้มีการเฝ้าระวังภัยจากสึนามิ

          ข้อมูลล่าสุดเมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม 2551 เวลา 10:29:19 UTC ได้เกิดแผ่นดินไหวบริเวณนอกชายฝั่งตอนเหนือของเกาะสุมาตรา ใกล้เคียงกับตำแหน่งแผ่นดินไหวที่ก่อให้เกิด    สึนามิเมื่อปี 2547 โดยมีขนาด 5.4 ริกเตอร์ ที่ความลึก 35 กิโลเมตร อย่างไรก็ตาม ไม่มีรายงานความเสียหายและโอกาสเกิดสึนามิ

ข้อมูลจากสำนักสำรวจธรณีวิทยา สหรัฐอเมริกา ได้วิเคราะห์แผ่นดินไหวครั้งนี้ว่ามีความสัมพันธ์กับการเลื่อนตัวของแนวรอยเลื่อนย้อนมุมกลับที่ชื่อว่า หลงเม่งฉาน (Longmenshan thrust fault) เป็นการปล่อยพลังงานจากบริเวณรอยต่อของแผ่นเปลือกโลกจากที่ราบสูงธิเบต (Tibet Plateau) ไปทางทิศตะวันตก โดยส่งผลกระทบให้เกิดการขยับตัวของพื้นที่ตามแนวรอยเลื่อนที่อยู่ใต้แอ่งเสฉวน (Sichuan Basin) โดยเฉพาะพื้นที่ด้านตะวันออกของจุดศูนย์กลางของแอ่งเสฉวน ซึ่งเคยเกิดแผ่นดินไหวมาแล้วด้วยขนาด 7.5 ริกเตอร์เมื่อเดือนสิงหาคม ปี ค.ศ. 1933 ซึ่งมีผู้เสียชีวิตมากกว่า 9,300 คน

การเกิดแผ่นดินไหวมีความสัมพันธ์กับรอยเลื่อน

          แผ่นดินไหวในครั้งนี้สัมพันธ์กับแนวรอยเลื่อน ซึ่งสำหรับประเทศไทยเองก็กำลังมีการศึกษาและติดตามการไหวสะเทือนตามแนวรอยเลื่อนมีพลัง (Active fault) ทั้งในประเทศไทยเองและประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะแนวรอยเลื่อนสะแกงที่อยู่ในประเทศพม่า คณะวิจัยจากภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กำลังติดตามและค้นหาประวัติการเลื่อนตัวที่ก่อให้เกิดแผ่นดินไหวในอดีต และอาจจะส่งผลให้เกิดการขยับตัวของแนวรอยเลื่อนมีพลังในประเทศไทย

รอยเลื่อนที่มีพลังในประเทศไทย

 

ภาพรอยเลื่อนสะแกง และ รอยเลื่อนกิ่งก้านสาขา

ผลกระทบถ้าหากมีการเกิดแผ่นดินไหวจากรอยเลื่อนสะแกงซึ่งศึกษาไว้ตั้งแต่ปี ค.ศ.1914 โดย Brown และ Leicester

ภาพขยายรอยเลื่อนเจดีย์สามองค์ซึ่งเป็นสาขาของรอยเลื่อนสะแกง ศึกษาโดย Tulyatid และ Charusiri ปี ค.ศ. 1999

ข้อมูลจาก รศ.ดร. ธนวัฒน์ จารุพงษ์สกุล
ศูนย์ศึกษาพิบัติภัย คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

---

จากปรากฎการณ์แผ่นดนไหวขนาดใญ่บริเวณหัวเกาะสุมาตราขนาด 9.3 ริเตอร์เมื่อปี 2547 จนทำให้เกิดคลื่นสึนามิบริเวณทะเลอันดามัน และเป็นที่สังเกตว่าปรากฎการแผ่นดินไหวเกิดขึ้นบ่อยขึ้นทั่วทุกมุมโลก ไม่ว่าจะเป็นที่ปากีสถาน ไต้หวัน ญี่ปุ่น อเมริกาใต้ และจีน โดยครั้งล่าสุดเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่บนแผ่นดินมีความรุนแรงขนาด 7.9 ริกเตอร์ ใกล้กับเมืองเฉิงตู ไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ 92 กิโลเมตร จุดศูนย์กลางแผ่นดินไหวเกิดที่ระดับความลึกจากพื้นดิน 29 กิโลเมตร ซึ่งเกิดจาการเคลื่อนตัวของรอยเลื่อนมีพลัง "หลงมินซาน" ทางขอบตะวันตกของแอ่งกระทะเสฉวน โดยแผ่นดินไหวครั้งนี้สามารถรับรู้ไปได้ไกลถึงกรุงปักกิ่ง เซี่ยงไฮ้ ฮานอย และกรุงเทพฯ 

มีความเป็นไปได้สูงว่าปรากฎการณ์แผ่นดินไหวเป็นการปรับตัวของแผ่นเปลือกโลก เนื่องมาจากสาเหตุของมุมเอียงของแกนโลกมีการขยับตัวลดลงในอัตรา 0.475 ฟิลิปดาต่อปี ซึ่งปกติแล้วแกนหมุนของโลกจะเอียงทำมุม 23.5 องศา การที่แกนของโลกเอียงน้อยลงทำให้เขตร้อนเคลื่อนที่เข้าหาเส้นศูนย์สูตรโลก โดยปกติแล้วที่เส้นละติจูด 23.5 องศาคือขอบเขตของเขตร้อน ซึ่งจะอยู่ระหว่างละติจูด 23.5 องศาเหนือและใต้ มุม 23.5 องศาคือความเอียงของแกนหมุนของโลกจากแนวตั้งฉากกับระนาบทางโครจรรอบดวงอาทิตย์ ถ้ามุมเอียงของแกนโลกลดลงเขตร้อนของโลกก็ต้องลดตามไปด้วย ปัจจุบันจากการตรวจวัดพบว่ามุมเอียงของแกนโลกลดลงในอัตราประมาณ 0.475 ฟิลิปดาต่อปี หรือ 47.5 ฟิลิปดาต่อศตวรรษ หากคิดเป็นระยะทางจะได้เท่ากับ 14.7 เมตรต่อปี หรือเท่ากับ 1.47 กิโลเมตรต่อศตวรรษ นั่นคือเส้นที่แบ่งเขตร้อน ซึ่งตรงกับภาษอังกฤษว่าเส้นทรอปิกกำลังเคลื่อนเข้าหาเส้นศูนย์สูตรด้วยความเร็วที่สูงอย่างไม่น่าเชื่อคือ 14.7 เมตรต่อปี ซึ่งสูงมาเมื่อเทียบกับอัตราการเคลื่อนตัวของแผ่นทวีป (เพลตเทคโทนิกส์) ในจุดที่มีการเคลื่อนที่มากที่สุดก็เพียงปีละ 13 เซนติเมตรเท่านั้น การขยับของมุมเอียงของแกนโลกนอกจากจะทำให้เขตร้อนลดลงปีละประมาณ 1,080 ตารางกิโลเมตรแล้วยังพบว่าน่าจะทำให้จุดศูนย์ถ่วงของโลกมีการขยับตัวตาม ดังนั้นแผ่นทวีปต่าง ๆ ที่ลอยอยู่บนชั้นแมนเทล ซึ่งเป็นของเหลวแม็กมานั้นย่อมต้องมีการขยับตัวของแผ่นทวีปต่าง ๆ เร็วกว่าในอดีต ดังนั้นจึงไม่แปลกที่เราจะพบเห็นแผ่นดินไหวเกิดขึ้นบ่อยในที่ต่าง ๆ ทั่วโลก แผ่นดินไหวในอนาคตอาจจะบ่อยขึ้น ดังนั้นเราควรมาทำความเข้าใจกับการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นเพื่อที่จะไม่ให้เกิดอาการตื่นตระหนกจนเกินไป

แผ่นดินไหวในลาว 6.3 ริเตอร์ เมื่อ 16 พ.ค. 2007 สร้างความเสียหายได้ถึงที่เชียงราย

---

 

ขอบคุณผู้สนับสนุน