ลูกปัดโบราณ ตำนานของอารยะธรรม

ลูกปัดโบราณ ตำนานของอารยะธรรม

โดยบัวอื่น


 

         ต้องยอมรับว่า ยังไม่มีคำตอบที่แน่ชัดนักในเรื่องของกำเนิดของลูกปัดโบราณว่ามีมาตั้งแต่เมื่อครั้งใด และที่ใดคือแหล่งต้นกำเนิด แต่จากหลักฐานการขุดพบต่างๆก็พอจะประมาณได้ว่า แรกเริ่มเดิมทีเมื่อราวสี่หมื่นปีนั้น ลูกปัดเริ่มด้วยการทำมาจากกระดูกสัตว์ ปะการัง พัฒนามาเป็นหินสี เรื่อยมาจนถึงยุคเหล็ก ยุคสำริด มีการหลอมโลหะชนิดต่างๆมาทำเป็นลูกปัด  จนมาถึงปัจจุบันที่ทำจากพลาสติก แต่ลูกปัดที่ได้รับความนิยมมาตลอดเวลาอันยาวนานนั้นก็คือ บรรดาลูกปัดหิน และลูกปัดแก้ว
         ต้องยอมรับว่า ยังไม่มีคำตอบที่แน่ชัดนักในเรื่องของกำเนิดของลูกปัดโบราณว่ามีมาตั้งแต่เมื่อครั้งใด และที่ใดคือแหล่งต้นกำเนิด แต่จากหลักฐานการขุดพบต่างๆก็พอจะประมาณได้ว่า แรกเริ่มเดิมทีเมื่อราวสี่หมื่นปีนั้น ลูกปัดเริ่มด้วยการทำมาจากกระดูกสัตว์ ปะการัง พัฒนามาเป็นหินสี เรื่อยมาจนถึงยุคเหล็ก ยุคสำริด มีการหลอมโลหะชนิดต่างๆมาทำเป็นลูกปัด  จนมาถึงปัจจุบันที่ทำจากพลาสติก แต่ลูกปัดที่ได้รับความนิยมมาตลอดเวลาอันยาวนานนั้นก็คือ บรรดาลูกปัดหิน และลูกปัดแก้ว

วัสดุที่ใช้ในการทำลูกปัดโบราณประกอบไปด้วย

                                  
          รูป วัสดุที่ใช้ในการทำลูกปัดโบราณต่างๆ  จาก
www.bloggang.com/viewdiary.php?id=natski13&month

          1. วัตถุดิบที่เก่าแก่ที่สุด ต้องยกให้กับลูกปัดทีทำจากชิ้นส่วนของสัตว์ต่างๆ เช่นกระดูกสัตว์ เปลือกหอย เขา งา ปะการัง เขี้ยว และฟัน เปลือกหอย คนในสมัยโบราณได้นำวัตถุดิบเหล่านี้มาขัดฝน หรือตัดเป็นแท่งๆ จากนั้นก็เจาะรูเพื่อใช้ร้อยทำเป็นเครื่องประดับ

          2. ลูกปัดหิน และแร่หิน ประเภทหินสีเทาดำที่ง่ายต่อการขัดฝน เช่น หินแอนดิไซด์ หินชนวน แร่ประกอบหินตระกูลควอตซ์ รวมทั้งพลอย ทับทิม อำพัน ชาร์ต พลอยม่วงหรืออะเมทิสต์ เนไฟรต์ เซอร์เพนทีน โอปอ ยางสนเป็นต้น ซึ่งลูกปัดที่ได้จะมีสีที่แตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับชนิดของหินที่นำมาใช้ เช่น

                                        
  รูป Carnelian จาก
www.dr-beaded-jewelry.comwww.bloggang.com/viewdiary.php?id=natski13&month

 

         ในอดีต มนุษย์ได้สร้างลูกปัดขึ้นมาทั้งเป็นเครื่องประดับ เครื่องรางของขลัง เครื่องใช้แลกเปลี่ยนทางการค้าแทนเงินตราในยุคโบราณ หรือแม้แต่เพื่อเหตุผลอื่นๆ กล่าวกันว่าลูกปัดโบราณ ได้ถือกำเนิดมาตั้งเเต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์มานานนับพันๆปี ลูกปัดแต่ละเม็ด จากแต่ละท้องถิ่น มีตำนาน ความสวยงาม วัตถุดิบ ความเชื่อ ศิลปะ วัสดุที่ใช้และเทคนิคการสร้างที่มีความสลับซับซ้อนที่แตกต่างกันไป แต่ละมุมโลกจึงมีลูกปัดที่มีความงดงามเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว

หินคาร์เนเลี่ยน(Carnelian) จะให้สีส้มหรือออกแดงเข้ม
หินอะเมทิสต์(Amethyst) จะให้สีม่วง
หินเขี้ยวหนุมาน(Rock crystal) มีจะให้ขาวใสคล้ายแก้ว
หินซาร์ด(Sard) จะให้สีแดงสดใสคล้ายหินคาร์เนเลี่ยนมีลายทางแนวเดียวกับลูกปัด
หินโมรา(Agate) จะให้สีขาว-ดำ และมีลายในเนื้อ
นิล(Bery) จะให้สีดำ

                                         
                                           รูป Opal จาก
www.crystal-cure.com

หินโอปอล(Opal) จะให้สีขาวขุ่นมันวาว
หินโอนิกซ์(Onyx) จะให้ควอตซ์ที่มีลายเป็นทางแนวเดียวกับลูกปัด
หยก จะให้เขียวทั้งอ่อนและเข้ม
บลูควอตซ์ จะให้สีฟ้าใสๆ
บุศราคำ จะให้สีเหลือง
โกเมน จะให้สีม่วงเข้มออกแดงดำ

          3. ลูกปัดดินเผา ดินเผา – แก้วหลอม มีการใช้เทคนิคในการผลิตลูกปัดมากขึ้นโดยการใช้ดินเผา และใช้เทคนิคแก้วหลอม สำหรับลูกปัดดินเผานั้นจะเลือกใช้ดินที่มีเนื้อละเอียดมาทำการเผา ทั้งลูกปัดดินเผาและแบบแก้วหลอมนั้น จะสามารถนำมาสร้างลวดลายได้ตามต้องการ เชื่อกันว่า ลูกปัดจากแก้วนั้นเกิดขึ้นมาเพื่อทดแทนการใช้หินมีค่าที่ราคาแพงและหาได้ยาก

          แก้วที่ใช้ในการทำลูกปัด สามารถเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ได้จากการที่ฟ้าฝ่าลงมาบนพื้นทราย แล้วทำให้เกิดเป็นแท่งแก้วยาวขึ้นมา หรือเกิดจากการระเบิดของภูเขาไฟ  มีการสันนิษฐานจากนักโบราณคดีว่า มนุษย์กลุ่มแรกที่คิดค้นวิธีการทำแก้วได้น่าจะเป็นชาวโพนีเซียน แล้วจึงเเพร่ขยายไปประเทศอียิปต์และประเทศใกล้เคียง

สำหรับแหล่งผลิตลูกปัดแก้วโบราณที่สำคัญมีอยู่ 3 แหล่ง คือ
(1) อียิปต์ (Egyptian)
(2) โรมัน (Roman)
(3) กลุ่มประเทศอิสลาม ทางตะวันออกกลาง (Islamic influenced Eastern Midditeranian)

          4 โลหะ และแร่ต่างๆ ทั้ง ทอง ทองแดง เงิน ตะกั่ว ดีบุก เหล็ก รวมถึงโลหะผสมอย่างสำริด มีการนำมาทำเป็นเครื่องประดับทั้งตุ้มหู จี้ แหวน และลูกปัด พบได้ในหลายแหล่งโบราณ

การใช้สอยลูกปัดในสมัยโบราณ พอจะจำแนกการใช้งานได้ดังนี้

          1.ลูกปัดนับเป็นเครื่องประดับที่เก่าแก่ที่สุดอย่างหนึ่งของมนุษย์  โดยการนำลูกปัดมาร้อยเป็นพวงติดกัน ผูกประดับที่ข้อมือ ข้อเท้า คล้องคอ พันรอบเอว เจาะติดจมูก ทำเป็นต่างหู ตกแต่งผม หรือตามความนิยมที่ต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่น ซึ่งบางครั้งเครื่องประดับเหล่านี้ก็ยังบอกถึงฐานะทางสังคมของผู้สวมใส่ได้อีกด้วย

          2. ใช้ลูกปัดเป็นเครื่องรางของขลัง ตามความเชื่อของศาสนา สิ่งที่เคารพนับถือ หรือใช้ในการประกอบพิธีกรรม ซึ่งจะเห็นได้จากลวดลายของลูกปัดที่มีความหมายสื่อถึงความเชื่อ หรือสิ่งลี้ลับต่างๆ

          3. ใช้เป็นเครื่องมือในการรักษาโรค ซึ่งก็ไม่ต่างจากในสมัยนี้เท่าใดนัก ที่เคยเชื่อกันว่าหินสีสามารถใช้ในการบำบัดโรคบางอย่างได้ ในยุคโบราณ เช่น ในทวีปยุโรปก็เชื่อกันว่า ลูกปัดอำพันช่วยแก้อาการปวดท้องได้

          4.ในการค้าที่แพร่ขยายกันทั่วสารทิศ ในทวีปเอเซีย ยุโรป และแอฟริกา ลูกปัดจึงใช้ในการแลกเปลี่ยนทางการค้าแทนเงินตรา เพราะลูกปัดมีขนาดที่เล็กเหมาะแก่การพกพา และมีคุณค่าในตัวเอง

"ซีบีด" สุดยอดลูกปัดจากทิเบต

                                        
                                       ภาพ หินธิเบต จาก
www.thaisecondhand.com

          ในบรรดาลูกปัดทั้งหลายจากทั่วโลก ผู้คนที่หลงใหลในลูกปัดโบราณต่างยกให้ "ซีบีด" เครื่องรางอันศักดิ์สิทธิ์ของชาวทิเบตและชาวหิมาลายัน เป็นสุดยอดลูกปัด  "ซีบีด" เป็นลูกปัดที่ทำจากอาเกตสีดำหรือน้ำตาล ลวดลายที่เป็นวงกลมเสมือนเป็น "ดวงตา" บนลูกปัด ยิ่งตาบนลูกปัดมีมากเท่าไรยิ่งบอกถึงความสำคัญของผู้ครอบครอง ลูกปัดชนิดนี้จะถือครองได้เฉพาะชนชั้นสูงอย่างชนชั้นกษัตริย์และนักบวชเท่านั้น  เมื่อทิเบตล่มสลายจึงทำให้ลูกปัดชนิดนี้มีจำนวนจำกัด และด้วยความที่หายากนี่เอง จึงกล่าวว่านี่คือลูกปัดที่มีราคาแพงที่สุด ในยุคนี้แม้จะมีเงินก็ใช่จะมีโอกาสได้ครอบครองลูกปัดล้ำค่านี้

ลูกปัดโบราณในเมืองไทย

          แหล่งที่ค้นพบลูกปัด สามารถบอกสิ่งหนึ่งแก่คนรุ่นหลังได้ว่า นั้นคืออดีตของพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ์มีการตั้งรกรากของชุมชน ที่ที่เคยรุ่งโรจน์ทางการค้า การใช้ลูกปัดในการแลกเปลี่ยนทางการค้า และซื้อขายนั้นมีมานานตั้งเเต่โบราณที่มนุษย์เริ่มทำการค้าขายข้ามพรหมแดน

          ในประเทศไทยมีการขุดพบลูกปัดมากมายทั้งหินคาร์เนเลี่ยน อาเกตหลากสี ควอทซ์ แลปิส อาร์เมทิส รวมทั้งลูกปัดแก้วแบบต่างๆ การค้าลูกปัดได้เข้าสู่ดินแดนเอเชียอาคเนย์ และเข้าสู่ประเทศไทย ทั้งจากการทำการค้ากับอินเดีย อาณาจักรโรมัน รวมทั้งลูกปัดแก้วและดินเผาจากจีน

ภาคใต้
          หากย้อนไปที่พุทธศตวรรษที่ 6-7 ในยุคอาณาจักรทวารวดี ศรีวิชัย พบว่ามีลูกปัดที่ทำด้วยแก้วในแหล่งโบราณที่สำคัญ แหล่งที่ขุดพบลูกปัดโบราณที่สำคัญ เช่น คลองท่อม จ.กระบี่ ที่พบลูกปัดแบบต่างๆ เช่น ลูกปัดที่มีลายแทงสวรรค์ หรือกุญแจสวรรค์ หรือกุญแจเทพ ลูกปัดที่มีลักษณะเป็นมังกร ทำจากหยกขาว อันเป็นเครื่องรางของพระราชาหรือจักรพรรดิ ลูกปัดรูปลักษณะสุริยเทพ รวมทั้งแผ่นหินคาร์เนเลียนรูปสลักผู้หญิงแบบศิลปะโรมัน  สันนิษฐานกันว่าลูกปัดเหล่านี้มาจากแถบเมดิเตอร์เรเนียน โดยเข้ามากับพ่อค้าในสมัยนั้น นอกจากนี้ยังพบลูกปัดแก้วและหิน ที่มีลวยลายเป็นแบบเฉพาะเช่นเดียวกับที่พบได้ฝั่งตะวันออกใกล้เมืองปอนดิเชรีของอินเดียอีกด้วย

          เมืองท่าโบราณที่เขาสามแก้ว จังหวัดชุมพรที่มีการติดต่อค้าขายกับพ่อค้าจากทางตะวันตกและตะวันออกพบลูกปัดหินอาเกต ควอตซ์ คาร์เนเลียน เอตช์คาร์เนเลียน และลูกปัดทองคำ และเมืองท่าในยุคต่อๆมา ยังพบลูกปัดหินที่ทำจากอะแมทีสต์ ลูกปัดแก้วแบบต่างๆ เช่นเป็นตา ลูกปัดแก้วหลายสี มีขั้ว และแบบเกลียว ซึ่งนักโบราณคดีได้สันนิษฐานว่าอาจจะมาเมื่อครั้งทำการค้ากับชาวจีน เช่นที่เกาะคอเขา (เขาหลัก)จังหวัดพังงา อำเภอท่าชนะ และแหลมโพธิ์ อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานีและที่สทิงพระ จังหวัดสงขลา

ภาคอีสาน
          นับว่าสามารถพบลูกปัดเก่าแก่ได้เช่นกัน โดยเฉพาะที่บ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี ที่เราคุ้นเคยกันดีว่าเป็นแหล่งที่ค้นพบข้าวของเครื่องใช้ หม้อ ไห โบราณ ที่นี่เราสามรถพบลูกปัดหินคาร์เนเลียนและอาเกตสีต่างๆ ลูกปัดแก้วเป็นแท่ง ลูกปัดแก้วเป็นแผ่นกลม ๆ เล็ก ๆ สีส้ม

          และลูกปัดแก้วสีน้ำเงินอมฟ้าอมเขียว รูป bicone ซึ่งในโลกนี้จะพบได้เพียงที่บ้านเชียงแห่งเดียวเท่านั้น รวมทั้งพบลูกปัดโบราณที่ทำจากทองคำ หินคาร์เนเลียน อาเกต ลูกปัดแก้ว ชิ้นส่วนของสัตว์ เช่นฟันเสือ เปลือกหอย ในหลุมฝังศพที่บ้านธารประสาท เนินอุโลก บริเวณแอ่งโคราชจังหวัดนครราชสีมา และด่านเกวียน แหล่งของลูกปัดโบราณที่ทำจากดินเผา เช่นเดียวกับของใช้ที่เป็นเครื่องปั้นดินเผาดันโด่งดังของที่นี่

ภาคตะวันตก
          จังหวัดกาญจนบุรีพบลูกปัดโบราณหลายที่ ทั้งที่เก่าแก่มากทำจากกระดูก หอย อีกทั้งหินที่ถ้ำทะลุ และที่บ้านเก่ายังพบลูกปัดในหลุมฝังศพ  ที่บ้านดอนตาเพชร จะพบลูกปัดหินคาร์เนเลียน อาเกต ลูกปัดแก้ว และแบบที่เป็นรูปสิงโตซึ่งสันนิษฐานว่ามาจากอินเดีย นอกจากนี้ยังพบลูกปัดแบบเดียวกันนี้ที่อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี อีกด้วย

ภาคตะวันออก 
          โคกพนมดี อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี พบลูกปัดที่ทำเป็นแผ่นกลมบาง ๆ จากเปลือกหอย ซึ่งเป็นแบบเดียวกันที่ขุดพบที่ เขาวงพระจันทร์ จังหวัดลพบุรี

ภาคกลาง 
          ต้องยกให้ลูกปัดทวารวดี ตั้งแต่จังหวัดสุโขทัยลงมาถึงภาคกลาง และภาคใต้ ในระหว่างพุทธศตวรรษที่ ๑๑-๑๖ ถือว่ารูปแบบของศิลปะวัฒธรรมร่วมกันในยุคนั้นเรียกกันว่า"ศิลปะวัฒนธรรมทวารวดี" ลูกปัดที่อันเป็นเอกลักษณ์ของยุคนั้นก็คือลูกปัดทวารวดี หรือลูกปัดลมสินค้าที่เป็นลูกปัดแก้วขนาดเล็ก หลายสีหลายแบบ  นอกจากนี้ยังพบลูกปัดที่ทำจากหินคาร์เนเลียน อาเกต ควอตซ์ ทองคำ อีกด้วย ลูกปัดโบราณของภาคกลางจะพบได้ตามแหล่งต่างๆ เช่น เมืองซับจำปา บ้านโป่งมะนาว บ้านท่าแค จ.ลพบุรี เมืองอู่ทอง จ.สุพรรณบุรี เมืองจันเสน จ.นครสวรรค์ เมืองดงละคร จ.นครนายก เมืองศรีมหาโพธิ์ เมืองศรีมโหสถ จ.ปราจีนบุรี

ภาคเหนือ
          ลูกปัดที่มาจากการค้าขายติดต่อกับจีนในยุคนี้มีมากมาย สามารถพบได้ที่อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ บ้านวังไฮ จ.ลำพูน  นอกจากนี้ยังสามารถพบลูกปัดแบบศิลปะวัฒนธรรมทวารวดีได้ที่อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก  และยังมีลูกปัดแบบต่างๆที่พบเห็นได้อย่างหลากหลายตามที่ชาวเขาเผ่าต่างๆนำมาสวมใส่

                                       
                                       ภาพ ลูกปัดโบราณของทางอิสลาม จาก www.shopping.sanook.com


         ลูกปัดโบราณ ล้วนมีเรื่องราว เรื่องเล่าที่ยาวนาน แต่ไม่ว่าจะอย่างไร หลักฐานที่แน่ชัดก็ยังไม่ปรากฏให้เป็นที่กระจ่างนัก  หลากหลายทัศนะจากนักโบราณคดีจึงมากมายไปด้วยข้อสันนิษฐาน และนี่อาจคือเสน่ห์ของลูกปัดโบราณ ที่กล่าวกันว่าเมื่อคุณเริ่มต้นสนใจ ลูกปัดหนึ่งเม็ดจะชักชวนให้คุณหลงใหลไปสู่ลูกปัดเม็ดต่อๆไป

ข้อมูลอ้างอิง
เวปบอร์ดคนรักลูกปัดโบราณที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย
www.thaioldbead.com
พิพิธภัณฑ์ลูกปัดโบราณ www.tumsrivichai.com
ลูกปัดสุริยเทพ ลูกปัดโบราณ หน้าคน โผล่ที่จีน www.matichon.co.th
ไขปริศนาแห่งลูกปัดโบราณ กับ สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ www.newswit.com

 

tags :

บทความอื่นๆ

หลักการใช้ in, on, at ในภาษาอังกฤษอย่างไรไม่ให้พลาด

หลักการใช้ in, on, at ในภาษาอังกฤษอย่างไรไม่ให้พลาด new post

ช็อตเด็ด!!! เสวนาทะลุมิติวิทยาศาสตร์กับ Interstellar ตอน สัมพัทธภาพพิเศษ กับ มายาคติของ อดีต ปัจจุบัน และอนาคต

ช็อตเด็ด!!! เสวนาทะลุมิติวิทยาศาสตร์กับ Interstellar ตอน สัมพัทธภาพพิเศษ กับ มายาคติของ อดีต ปัจจุบัน และอนาคต

ช็อตเด็ด!!! เสวนาทะลุมิติวิทยาศาสตร์กับ Interstellar ตอน กาลอวกาศและขนมปังลูกเกด

ช็อตเด็ด!!! เสวนาทะลุมิติวิทยาศาสตร์กับ Interstellar ตอน กาลอวกาศและขนมปังลูกเกด

ช็อตเด็ด!!! เสวนาทะลุมิติวิทยาศาสตร์กับ Interstellar ตอน เวลาคือมิติที่สี่

ช็อตเด็ด!!! เสวนาทะลุมิติวิทยาศาสตร์กับ Interstellar ตอน เวลาคือมิติที่สี่

เที่ยวสนุกสไตล์ Sci trip on tour:  ฟอสซิลสัตว์ทะเลบนก้อนหินมาจากไหน และ อะไรคือน้องวัว?

เที่ยวสนุกสไตล์ Sci trip on tour: ฟอสซิลสัตว์ทะเลบนก้อนหินมาจากไหน และ อะไรคือน้องวัว?