โรงเรียนทางเลือก …เลือกทางของการศึกษา

Written by lotus_etc on . Posted in Uncategorized




หน้าที่ 1 - โรงเรียนในฝันของเด็กๆ

บรรยากาศเปิดภาคเรียนตอนนี้ ภาพพ่อแม่ผู้ปกครองพากันวิ่งหาโรงเรียนให้ลูกหลาน และข่าวคราวนโยบายการศึกษาของรัฐบาล ด้วยอารมณ์และบรรยากาศแบบนี้ จึงทำให้ข้าพเจ้านึกถึงหนังสือเล่มหนึ่งที่เคยได้อ่านเมื่อหลายปีมาแล้ว

“โต๊ะโต๊ะจัง เด็กหญิงข้างหน้าต่าง”
เป็นหนังสือเล่มเล็กๆที่บอกเล่าประวัติในวัยเด็กของโรยานางิ เท็ตสึโกะ นักแสดง พิธีกรที่มีชื่อเสียงของญี่ปุ่น    ฉากเรื่องราวของโต๊ะโต๊ะจังในโรงเรียนโทโมเอของครูโคบายาชิ ประทับใจข้าพเจ้าอย่างมาก จนอดไม่ได้ที่จะรู้สึกว่านี่คือโรงเรียนในฝันของเด็กๆ เลยทีเดียว

 “โรงเรียนทางเลือก”  ทุกวันนี้เรื่องของโรงเรียนทางเลือกไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่ก็ยังไม่ใช่เรื่องที่ทุกคนรับรู้อยู่ดี อะไรคือโรงเรียนทางเลือก จึงอาจเป็นคำถามของผู้ปกครองอีกหลายคน

ทางเลือกสำหรับผู้ปกครองในการหาโรงเรียนให้ลูกหลาน ไม่ว่าจะเป็นโรงเรียนรัฐบาลใกล้บ้าน โรงเรียนสาธิต โรงเรียนนานาชาติ โรงเรียนเอกชน โรงเรียนสองภาษา โรงเรียนชื่อดังประจำจังหวัด ซึ่งโดยส่วนใหญ่แล้วโรงเรียนเหล่านี้จะทำการเรียนการสอนอยู่ในกรอบที่เน้นวัfความสำเร็จด้วยมุมองทางวิชาการ จึงมีผู้ปกครองบางส่วนที่ไม่ศรัทธาต่อโรงเรียนในระบบที่คุ้นเคยเหล่านี้ แม้จะมีการปฏิรูปการศึกษาจากรัฐอย่างเรื่อยมาก็ตาม หลายคนบ่นว่าลูกยิ่งเรียนยิ่งโง่ในการใช้ชีวิต บ้างคนก็ไม่อยากเห็นเด็กตัวเล็กๆในวัยที่ควรจะร่าเริงกลับเคร่งเครียดกับการเรียนอย่างไร้ความสุข การสอนที่ทำให้เด็กไม่กล้าแสดงออกและกลัวการถูกตำหนิเมื่อต้องตอบคำถามครู หรือเน้นให้นักเรียนท่องจำตำรามากไป โรงเรียนทางเลือกจึงเป็นแสงสว่างของเหล่าผู้ปกครอง ที่นับวันกระแสจะแรงขึ้นเรื่อยๆ

และต้องยอมรับว่า จากพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ได้เปิดให้โอกาสทางการศึกษามีทางเลือกมากขึ้น ผู้ปกครองสามารถเลือกสถานศึกษาได้ตามแนวที่ตนคาดหวังว่าจะมอบสิ่งดีๆให้บุตรหลานของตน



โรงเรียนทางเลือกเป็นการศึกษาแนวใหม่ ที่แหวกแนวกับระบบเดิมๆในโรงเรียน แม้โรงเรียนทางเลือกจะมีหลายแนวคิด แต่สิ่งหนึ่งที่ไปในทางเดียวกันนั้นก็คือ การมุ่งเน้นให้เข้าถึง ธรรมชาติของผู้เรียน และให้ผู้ปกครองได้มีส่วนร่วมในการศึกษาไปพร้อมๆกับบุตรหลาน ในโรงเรียนเด็กจะไม่ได้เรียนแค่การท่องจำตำรา แต่จะต้องเรียนรู้ถึงวิถีชีวิตที่ควรเป็นไปในสังคม เด็กคือศูนย์กลางการเรียนรู้อย่างแท้จริง ความรู้เกิดจากการลงมือทำจริง  ครูเป็นเพียงผู้สนับสนุนและเรียนรู้ไปพร้อม ๆ กันกับเด็ก เด็กจะซึมซับความรู้วิชาการต่างๆ ผ่านการสอน หรือกิจกรรมที่ไม่เน้นให้เด็กท่องจำ ความคิดอิสระเต็มที่ ออกแบบการเรียนการสอนต้องสอดคล้องกับพัฒนาการและสภาวะของผู้เรียนเป็นสำคัญ ไม่ใช่ถูกครอบงำโดยผู้ปกครอง ผู้เรียนต้องอยากเรียนรู้เพราะถูกกระตุ้นให้เกิดความสนใจใฝ่รู้ไม่ได้แรงบีบคั้นจากผู้สอน และนอกจากได้คุณค่าทางวิชาการ ผู้เรียนก็จะต้องได้รับรู้ถึงคุณค่าในวิถีทางดำเนินชีวิต พร้อมที่จะอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุขโดยไม่เบียดเบียนผู้อื่น

หลักการตามวิชาการนั้นจึงเป็นไปตามที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนด แต่กระบวนการสอนนั้นมีความยืดหยุ่นแต่ละแห่งมีการจัดการเรียนการสอนเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว เราจึงพบว่าโรงเรียนทางเลือกเหล่านี้ไม่ได้มีการจัดตารางเรียนแยกเป็นวิชาอย่างตายตัว วิธีการสอนมีทั้งให้นักเรียนไปปลูกผัก ทำกับข้าวกินเอง วาดภาพระบายสี

แน่นอนว่า ด้วยการเรียนการสอนที่แตกต่างจากระบบโรงเรียนทั่วๆไป จึงไม่แปลกที่จะมีคนสงสัยหรือไม่เข้าใจในคุณภาพของโรงเรียนเหล่านี้ ผู้ปกครองบางคนสนใจว่า วันนี้ลูกท่อง A-Zได้หรือยัง คิดเลขได้ไหม เขียนชื่อตัวเองถูกหรือเปล่า นี่ไม่ได้จะบอกว่าโรงเรียนทางเลือกไม่สอนวิชาการ หรือสอนให้เด็กเรียนรู้ช้าแต่อย่างใด แต่ต้องการให้เข้าใจถึงเป้าหมายและกลวิธีการสอน เพราะไม่ว่าอย่างไรจุดหมายปลายทาง นักเรียนของโรงเรียนทางเลือกก็ต้องได้มาตรฐานตามที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนด เพียงแค่วิธีการไปให้ถึงเป้าหมายนั้นมีอิสระที่จะจัดทำเนื้อหา วิธีการสอน ตำราเรียน ที่มีความต่างกันเท่านั้นเอง

ด้วยความเฉพาะตัวในกลวิธีการสอนที่แตกต่างกันของแต่ละโรงเรียนทางเลือก รวมทั้งการที่ต้องสอนให้เหมาะสมกับนักเรียนแต่ละคน ครูผู้สอนจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ไม่ใช่ว่าจะหากันได้ง่ายๆ เพราะการที่ครูจะเข้าใจธรรมชาติขิงนักเรียนนั้น ครูเองก็ต้องเริ่มจากเข้าใจธรรมชาติของตัวเองเสียก่อน ต้องมีการฝึกทักษะและวิธีคิดของครูให้สอดคล้องกับแนวทางของโรงเรียน ครูเองจึงต้องสอนครูด้วยกัน ร่วมทั้งถ่ายทอดความคิดแลกเปลี่ยนมุมมองต่างๆระหว่างกัน นอกจากนี้สัดส่วนของครูต่อผู้เรียน สำหรับโรงเรียนทางเลือกนั้นครูแต่ละคนจะดูและเด็กเพียงไม่กี่คน นี่ก็เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ การเรียนในโรงเรียนทางเลือก มีต้นทุนที่สูงกว่าโรงเรียนธรรมดา

ตัวอย่างโรงเรียนแนวทางการศึกษาแบบทางเลือก

โรงเรียนทอสี เป็นโรงเรียนวิถีพุทธ มองมนุษย์เป็น ชีวิต ซึ่งต้องมีการพัฒนา (ฝึกและฝืน) ทั้ง ๓ ด้าน คือ ศีล สมาธิ และปัญญา มองมนุษย์เป็น ทรัพยากร ทางด้านเศรษฐกิจและทางด้านสังคม
เป็นชุมชนของบัณฑิต คือ ชุมชนของผู้มีปัญญา มีความเข้าใจ ธรรมชาติของชีวิต และของโลกอย่างแจ่มแจ้ง รู้จักวิธีที่จะปฏิบัติ และพัฒนาตนเอง รวมถึงการปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น ธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นกัลยาณมิตรตามหลักทางสายกลางคือ อริยมรรคมีองค์ ๘ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้นำสร้างบัณฑิตที่สามารถนำพาตนเอง และสังคมก้าวทวนกระแสกิเลส สู่วิถีชีวิตที่ดีงาม 

โรงเรียนสยามสามไตร
การจัดการศึกษา เพื่อพัฒนาเด็กให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ คือ ความรู้ทางโลกและความรู้ทางธรรมนำให้เกิดปัญญา การ พัฒนาเด็กไปสู่ความเป็นคนที่สมบูรณ์ ทั้งพฤติกรรม จิตใจ ปัญญา เป็นยุคสร้างความสามารถ พัฒนาเด็กได้แตกต่างจากระบบการศึกษาในระบบโรงเรียนทั่วไป เริ่มต้นเข้าใจแก่นแท้ในพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นผลจากการที่คณะครูเข้าปฏิบัติธรรมทั้งโรงเรียน

โรงเรียนอนุบาลบ้านรัก ด้วยแนวคิดที่มุ่งมั่นเตรียมพร้อมเด็กตามธรรมชาติของการพัฒนามนุษย์ จึงทำโรงเรียนให้มีสภาพแวดล้อมที่เป็นธรรมชาติ สอดคล้องกับระบบนิเวศน์ซึ่งเป็นบ่อเกิดแห่งปัญญาในการเรียนรู้ของเด็กได้ดีที่สุด และยังได้จัดทำหลักสูตรให้สอดคล้องตามฤดูกาลเน้น
การเตรียมความพร้อม เพื่อให้เป็นประโยชน์ต่อชีวิตในระยะยาว จึงเน้นการอยู่ร่วมในสังคมพึ่งพา เปิดโอกาสให้เด็กต่างชาติ ต่างภาษาและเด็กพิเศษเรียนร่วมด้วย ใช้ชีวิตอยู่ในโรงเรียนด้วยความเบิกบาน ร่างกายแข็งแรงและสติปัญญาที่ถูกบ่มเพาะให้มีไปแห่งการเรียนรู้ แต่อยู่ในพื้นฐานของเด็กที่มีความสงบสุข

โรงเรียนรุ่งอรุณ  เป็นโรงเรียนการศึกษาแนวพุทธ มีเป้าหมายให้นักเรียนเรียนรู้อย่างเป็นองค์รวม ดังนั้นสภาพแวดล้อมโดยรวมของ โรงเรียนจึงเน้นความเป็นธรรมชาติเป็นพื้นฐานเพื่อกระตุ้นให้ นักเรียนในแต่ละวัยใช้เป็นห้องเรียนธรรมชาติเพื่อบูรณาการการเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง นำกระบวนการการเรียนรู้แบบองค์รวมโดยมีแนวทางพุทธธรรมเป็นแกนหลักเชื่อมโยงกับตัวอย่างจริงที่เป็นทักษะชีวิต ของผู้เรียนมาจัดเป็นแนวทางการศึกษาของโรงเรียน คณะครูเป็นผู้ออกแบบและพัฒนาหน่วยการเรียนให้สอดคล้องกับอายุและพัฒนาการของนักเรียน เมื่อสิ้นสุดภาคเรียน นักเรียนจำเป็นต้องนำเสนอการประยุกต์ใช้องค์ความรู้ที่เขาประมวล สะสม กลั่นกรองเข้ากับชีวิตของเขาเอง ภายใต้ชื่อว่า “งานหยดน้ำแห่งความรู้”


โรงเรียนเพลินพัฒนา  ชุมชนแห่งการเรียนรู้ผ่านกระบวนการทางวัฒนธรรมใช้แนวทางการสอนพหุปัญญา ของ Howard Gardner เชื่อว่า"เด็กจะเป็นอย่างที่เราเป็นมากกว่าจะเป็นอย่างที่เราสอน"  ในขณะที่ครูทำตัวเป็นแบบอย่างที่ดี  นักเรียนก็เป็น "ครู" ของครูด้วย  เพราะครูได้เรียนรู้จากการอยู่กับนักเรียนและผู้ปกครองทุกวันเช่นกัน ดังนั้น โรงเรียนเพลินพัฒนา จึงพยายามทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ขึ้นในทุกๆ ส่วนของโรงเรียน และมีความต่อเนื่องจนเกิดเป็นวัฒนธรรมของโรงเรียน


โรงเรียนดรุณสิกขาลัย เป็นโรงเรียนที่อยู่ใน ม.เทคโนพระจอมเกล้าธนบุรี ใช้แนวทางการสอน Constructionism ของ Seymour Papert ที่เชื่อว่า ความรู้เป็นของบุคคล ถ่ายทอดให้คนอื่นไม่ได้ ความรู้ของคนอื่นเป็นเพียง Fact เท่านั้น ! นำทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อสร้างสรรค์ด้วยปัญญา (Constructionism) มาใช้อย่างเต็มรูปแบบ ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากการปฏิบัติจริงในเรื่องที่ตนเองสนใจผ่านโครงงาน บูรณาการคุณธรรม จริยธรรม เทคโนโลยี วิชาการต่างๆ รวมไปถึงศิลปวัฒนธรรม และความเป็นไทยเข้าไปในทุกโครงงาน เพื่อนำไปปฏิบัติให้เกิดการเรียนรู้และปัญญาอย่างยั่งยืน

โรงเรียนปัญโญทัย หนึ่งในเครือข่ายโรงเรียนวอลดอร์ฟนับพันแห่งจาก ๕๐ ประเทศทั่วโลก ยึดมั่นในหลักการของรูดอล์ฟ สไตเนอร์  โดยปรับให้สอดคล้องกับบริบทของสังคมและเยาวชนไทย บ่มเพาะความเป็นมนุษย์ในตัวเด็ก  ปลุกความสามารถที่ซ่อนเร้นอยู่ในตัวเขาให้ปรากฏออกมา  เพื่อให้เขาเติบโตขึ้นอย่างมนุษย์ผู้สร้างสรรค์ มีอิสระทางปัญญา รู้จักตนเอง รู้จักโลก

โรงเรียนวนิษา
ภายใต้ปรัชญา “โตวันโตคืน สดชื่นแจ่มใส ปัญญากว้างไกล หัวใจงดงาม” ที่ ครอบคลุมพัฒนาการทั้ง 4 ด้าน เช่น ให้ความสำคัญด้านร่างกาย ส่งเสริมพัฒนาการทางด้านอารมณ์ ให้สดชื่นแจ่มใส พัฒนาการด้านสติปัญญา และทัศนคติให้แก่ผู้เรียน นอกจากนี้ภายใต้แนวคิดที่สำคัญในการพัฒนาเด็ก “รากและปีก” หมายถึง การให้เด็กๆ ได้ตระหนักถึงรากเหง้าทางด้านวัฒนธรรมผ่านกิจกรรมต่างๆในวิถีแห่งความเป็น ไทย และปีกแห่งปัญญาที่กว้างไกล โดยพัฒนาทักษะด้านภาษาทั้งอังกฤษและไทย และส่งเสริมให้กล้าคิด กล้าแสวงหาความรู้จากที่ต่างๆ เพื่อนำมาปรับใช้ในชีวิตประจำวัน และมุ่งเน้นให้เกิดความรู้ ในตัวเด็กอย่างถาวร และมั่นคง

โรงเรียนสัตยาไส 
ใช้หลัก “Educare” โดย มุ่งดึงสิ่งที่ดีจากนักเรียน ตั้งคำถามที่ดีและสร้างสรรค์ โน้มนำให้สวดมนต์ ปฏิบัติสมาธิ ระลึกถึงบุญคุณของผู้อื่น บุญคุณของสรรพสิ่ง มีความนอบน้อม มีความเคารพ มีความเมตตากรุณา ซื่อสัตย์ สุจริต กล้าหาญ กตัญญู  มั่นใจในตนเอง รู้จักคิด เสียสละ   มีระเบียบวินัย ปฏิบัติต่อผู้อื่นอย่างผู้มีความรับผิดชอบ และรักวัฒนธรรมไทย

โรงเรียนแสนสนุกไตรทักษ
ะ เป็นโรงเรียนแนวการศึกษาวอลดอร์ฟ ซึ่งจัดการศึกษาตามแนวคิดมนุษยปรัชญาของรูดอล์ฟ สไตเนอร์ ซึ่งมองว่ามนุษย์มีองค์ประกอบทางด้านกายภาพ (Physical) ดวงจิต (Soul) และจิตวิญญาณ (Spirit) ดังนั้นการศึกษาที่ดีที่ถูกต้องจึงต้องเป็นไปเพื่อความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์และสมดุล  ให้ความสำคัญกับคุณลักษณะที่สำคัญที่สุดของมนุษย์ทั้งสามด้าน คือ ความดี ความงาม ความจริง อย่างมีบูรณาการ และอย่างสมดุล เพื่อที่เด็กนักเรียนจะสามารถพัฒนาศักยภาพในตัวเองได้อย่างสอดคล้องเหมาะสมกับพัฒนาการของเด็กแต่ละวัย

ฉันเยาว์ ฉันเขลา ฉันทึ่ง
ฉันจึง มาหา ความหมาย
ฉันหวัง เก็บอะไร ไปมากมาย
สุดท้ายให้กระดาษฉันแผ่นเดียว
                                        ..........โดย วิทยากร เชี
ยงกูล

ต้องยอมรับว่านี่คือส่วนหนึ่งของบทกวีที่มีผู้นำมาประชดสภาพการศึกษาของเมืองไทยอยู่บ่อยครั้ง เกิดอะไรขึ้นกับการศึกษาแบบไทยๆ จึงทำให้บทกวีในวันวานยังคงอยู่ได้จนวันนี้



แสดงความคิดเห็น