ปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ บทพื้นฐานของความปลอดภัยและการลดมลพิษ

ปฏิบัติการวิทยาศาสตร์บทพื้นฐานของความปลอดภัยและการลดมลพิษ

ภายใต้ความร่วมมือของสถาบันนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยมหิดลและวิชาการดอทคอม
www.il.mahidol.ac.th

สนธิ พลชัยยา
นักศึกษาปริญญาเอก หลักสูตรวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีศึกษา


 

          การเรียนวิทยาศาสตร์ให้เกิดความเข้าใจอย่างถ่องแท้นั้น นักศึกษาควรได้ลงมือทำการทดลองด้วยตนเอง ซึ่งการลงมือทดลองด้วยตนเอง นอกจากจะช่วยให้นักศึกษาเข้าใจเนื้อหาอย่างถ่องแท้แล้ว นักศึกษายังสามารถเรียนรู้เทคนิคพื้นฐานจำเป็นที่ต้องใช้ในการทำวิจัยอีกด้วย อย่างไรก็ตามการทดลองทางวิทยาศาสตร์ไม่ว่าจะเป็น เคมี ชีววิทยา หรือวิทยาศาสตร์สาขาอื่น ๆ ควรตระหนักถึงความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ นอกจากนี้ยังมีอีกหนึ่งปัจจัย ที่ผู้ทดลองส่วนใหญ่มักจะมองข้ามนั่นก็คือ การเลือกใช้วิธีทดลองที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม (environmental friendliness)

          ในปัจจุบันนี้มีการพัฒนารูปแบบการทดลองที่หลากหลายที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับห้องปฏิบัติการได้จริง เช่น micro-scale (Landgrebe, 2005) ionic liquid (Mak, Lai, & Chan, 2006) CO2 supercritical fluid(Kayaki, Yamamoto, Suzuki, & Ikariya, 2006) และเทคนิคอื่นๆ อย่างไรก็ตามรูปแบบการทดลองที่จะกล่าวถึงในบทความนี้เป็นอีกหนึ่งวิธีการทดลองทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมนั่นคือ การทำปฏิกิริยา (เคมี) แบบไม่ใช้ตัวทำละลายอินทรีย์ ตัวอย่างของปฏิกิริยาเคมีที่เราได้พัฒนาขึ้นมา ได้แก่ ปฏิกริยา Cannizzaro แบบไม่ใช้ตัวทำละลายอินทรีย์ (Phonchaiya,Rajviroongit, Wright, Blanchfield, & Panijpan, 2009) ปฏิกิริยา Cannizzao เป็นปฏิกิริยาที่สามารถเปลี่ยน aldehyde   ให้กลายเป็น alcohol และ carboxylic acid ในปริมาณที่เท่ากัน การทดลองแบบดั้งเดิมนิยมใช้ตัวทำละลายอินทรีย์และความร้อนในปฏิกิริยา ซึ่งวิธีดังกล่าวไม่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เนื่องจากใช้พลังงานความร้อนและตัวทำละลายอินทรีย์ที่เป็นพิษและระเหยง่าย รูปแบบการทดลองที่เราได้พัฒนาขึ้นมา นอกจากจะไม่ต้องใช้ความร้อน และตัวทำละลายอินทรีย์แล้วยังสามารถทำการทดลองได้ง่ายๆ โดยใช้อุปกรณ์ที่หาได้ทั่วไปซึ่งก็คือ โกร่งและที่บดสาร (ดังรูป)


           ตัวอย่างรูปแบบการทดลองที่ยกตัวมานั้น จะเห็นได้ว่า นวัตกรรมที่สามารถนำมาใช้ได้จริงในการเรียนการสอนปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์ ไม่จำเป็นต้องพึ่งพาเทคโนโลยีและอุปกรณ์ที่ทันสมัยแต่อย่างเดียว ในทางตรงข้ามเราสามารถประยุกต์ใช้อุปกรณ์และหลักการพื้นฐานง่ายๆ ได้

tags :

บทความอื่นๆ