“หัวล้าน” หรือกล่าวได้อย่างสุภาพว่า “ผมบาง” เป็นปัญหาที่ทุกคนกังวลและไม่อยากให้เกิดขึ้นกับตัวเอง โดยเฉพาะเพศชายที่เมื่อมีอายุเพิ่มขึ้นมักจะประสบปัญหานี้ ผมร่วง หัวล้านแม้จะไม่ใช้โรคอันตรายร้ายแรง แต่ก็ส่งผลให้คุณผู้ชายหลายคนสูญเสียความมั่นใจในตัวเองไปเลยทีเดียว


หัวล้าน/photo from: judes.fr

ทำไมหัวล้านจึงเกิดในเพศชายมากกว่าเพศหญิง? เชื่อว่าคุณผู้ชายหลายคนต้องเคยตั้งคำถามนี้ สาเหตุหลักๆ จากปัญหาผมบาง มักเกิดจากพันธุกรรม โดยตัวการสำคัญที่ทำให้ผมร่วงคือ ฮอร์โมนไดไฮโรเทสเตอโรน (Dihydrotestosterone: DHT) ซึ่งเป็นสารที่เกิดจากฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนทำปฏิกิริยากับเอนไซม์ 5-Alpha-Reductase ซึ่งส่งผลต่อความแข็งแรงของรากผม และยับยั้งการเติบโตของเส้นผม ดังนั้น ปัจจุบันแนวทางในการรักษาคนที่หัวล้านคือ การชะลอการเกิดฮอร์โมน DHT โดยการศึกษาก่อนหน้า มีการผลิตเป็นยาที่มีชื่อว่า ฟีนาสเตอไรด์ (Finasteride) มาใช้แต่ยาตัวนี้กลับมีผลข้างเคียงที่ทำให้ความรู้สึกทางเพศลดลง และผมก็จะกลับมาร่วงเหมือนเดิมหากหยุดใช้ยา 


ขนที่งอกขึ้นบนท้ายทอยหนูหลังการปลูกถ่าย hair follicle/Photo from: Nature Communication

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยได้พยายามหาวิธีการแก้ปัญหามายาวนาน จนมาพบถึงวิธีซึ่งน่าจะได้ผลดีที่สุดนั่นคือ การใช้สเต็มเซลล์

ล่าสุดนักวิจัยชาวจีนและแคนาดาได้พัฒนาวิธีการรักษาปัญหาหัวล้านโดยการใช้สเต็มเซลล์ ซึ่งเป็นเซลล์พิเศษที่พบได้ทุกช่วงเวลาของการเจริญเติบโตในสิ่งมีชีวิต สามารถแบ่งตัวได้อย่างไม่จำกัดและเปลี่ยนแปลงไปเป็นเซลล์อื่นในร่างกายได้ เช่น เซลล์ผิวหนัง หัวใจ กล้ามเนื้อ หรือเซลล์เม็ดเลือด ดังนั้นหน้าที่สำคัญของสเต็มเซลล์คือ เพื่อแบ่งตัวเพิ่มจำนวนและเปลี่ยนแปลงไปเป็นเซลล์ชนิดต่างๆที่เราต้องการเพื่อทดแทนเซลล์ที่เสื่อมสภาพ

สเต็มเซลล์แบ่งได้ 2 ประเภทคือ สเต็มเซลล์ที่แยกได้จากตัวอ่อน ซึ่งมีข้อดีตรงที่สามารถเปลี่ยนแปลงไปเป็นเซลล์ได้เกือบทุกชนิดในร่างกาย (ยกเว้นเซลล์จากรก) และสเต็มเซลล์ที่แยกมาจากสิ่งมีชีวิตที่โตเต็มวัย หรือเนื้อเยื่อ ซึ่งมีข้อจำกัดคือ สามารถเปลี่ยนไปเป็นเซลล์เฉพาะในเนื้อเยื่อชนิดนั้นๆ เช่น สเต็มเซลล์ของเลือด สามารถเปลี่ยนเป็นเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือด

การรักษาอาการหัวล้านด้วยสเต็มเซลล์ ไม่ใช่เรื่องใหม่ เนื่องจากเคยมีนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยโตเกียว ได้ผลิตเซลล์รากขน (hair follicle) จากสเต็มเซลล์ จากนั้นสเต็มเซลล์นี้เข้าไปยังเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังของหนูทดลอง (ที่ถูกดัดแปลงให้ไร้ขน) ผลปรากฏว่าเซลล์รากขนสามารถเจริญได้ตามปกติ และงอกเป็นเส้นขนออกมา แต่อย่างไรก็ตาม เทคนิคนี้ยังคงประสบปัญหาเกี่ยวกับเรื่องการสร้างเซลล์รากขนในคนที่สร้างได้น้อย และสูญเสียความสามารถในการกระตุ้นเส้นผม ทีมนักวิจัยจึงคิดค้นแนวทางใหม่นั้คือ “ชุดสร้างสารอาหารขนาดนาโน” ซึ่งออกแบบให้มีประโยชน์ 2 ประการได้แก่ ช่วยปกป้องเซลล์ dermal papilla ซึ่งเป็นเซลล์สำคัญที่ทำให้ผมขึ้นจากสภาวะแวดล้อม และในขณะเดียวกันก็เตรียมพอลิเมอร์ที่เป็นแหล่งอาหารให้ fibroblast growth factor-2 (FGF-2) ซึ่งเป็นสารกระตุ้นการเจริญเติบโตของเซลล์ ทำให้สามารถเพิ่มจำนวนเส้นผม

กระบวนการรักษาอาการผมบางโดยการใช้สเต็มเซลล์/ Photo from: rsc.org

หลักการง่ายๆ คือ เริ่มจากนำเซลล์ dermal papilla cells (DPCs) ซึ่งเป็นเซลลล์แรกเริ่มก่อนที่จะพัฒนางอกไปเป็นเส้นผม มาเคลือบผิวเซลล์ด้วย biocompatible materials โดยใช้หลักการ layer-by-layer (LBL) เริ่มจากเจลาติน (Galatin) ชั้นแรก จากนั้นชุบชั้นที่สองด้วยแอลจีเนต (Alginate) ที่มี fibroblast growth factor-2 อยู่ และชุบชั้นที่ 3 ด้วยเจลาตินอีกครั้ง จากนั้นนำไปรวมกับเซลล์ epidermal (EPCs) และปลูกถ่ายไปยังหนูทดลอง

ผลปรากฏว่าเซลล์รากขนของหนูทดลองมีเส้นขนขึ้นในปริมาณที่มาก ด้วยผลที่เป็นไปในเชิงบวก ทีมวิจัยจึงกำลังพัฒนาการเปลี่ยนค่าความเข้มข้นของพอลิเมอร์ที่ใช้และการปรับค่าต่าง ๆ เพื่อให้สามารถทำให้เซลล์มีความสุขและมีอายุการใช้งานที่ยาวนานขึ้น นักวิจัยจากสวีเดนกล่าวว่านับเป็นก้าวที่สำคัญของการศึกษาเรื่องสเต็มเซลล์สำหรับวงการแพทย์ เพราะนอกจากตัวพอลิเมอร์ที่นำมาใช้งานจะสามารถช่วยปกป้องเซลล์จากการถูกทำลายจากสภาวะแวดล้อมแล้ว ยังเป็นแหล่งอาหารให้เซลล์เจริญเติบโตอีกด้วย

ภายใต้แนวคิดที่นักวิจัยจีนและแคนาดาได้ตั้งไว้คือ “การเคลื่อนย้ายเทคโนโลยีงานวิจัยจากห้องปฏิบัติการสู่ภายนอก” อีกไม่นานเราคงสามารถแก้ไขปัญหา “หัวล้าน” ได้อย่างแน่นอน


ผู้เขียน: Liew
นิสิตปริญญาเอก 
สาขา polymer science
Petroleum and Petrochemical College 
Chulalongkorn University

อ้างอิง

เนื้อหา

- B Lin et al,. Cytokine loaded layer-by-layer ultrathin matrices to deliver single dermal papilla cells for spot-by-spot hair follicle regeneration. J. Mater. Chem. B, 2016
- www.rsc.org/chemistryworld/2015/12/stem-cells-baldness-cure
- www.rogainethailand.com/
- http://news.voicetv.co.th/thailand/168000.html
- www.pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/

รูปภาพ

- B Lin et al,. Cytokine loaded layer-by-layer ultrathin matrices to deliver single dermal papilla cells for spot-by-spot hair follicle regeneration. J. Mater. Chem. B, 2016