นำชัย ชวนคิด ฝัน และสรรค์สร้างสังคมไทย

เห็นสถานการณ์บ้านเมืองวันนี้แล้วนึกถึงคำในภาษาอังกฤษว่า “Chaos” ก็เลยลองค้นด้วย google ดู ผล – ก็เลยไปได้บทความเรื่อง “ทฤษฎีความโกลาหล (Chaos Theory)” ของ ดร.สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ จาก TDRI (สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย) มาอ่านประดับความรู้

เรื่องที่ควรรู้เรื่องแรกคือ “ความโกลาหล” ในทฤษฎีนี้ อาจดูเหมือนเกิดขึ้นอย่างสะเปะสะปะ (random) แต่ที่จริงแล้ว แฝงไปด้วยความเป็นระเบียบ (order) นอกจากนี้ ยังมีคุณสมบัติอีกหลายๆ อย่างเช่น (1) ต้องมีลักษณะแบบไม่เป็นเชิงเส้น (nonlinearty) คือ ผลลัพธ์รวมไม่เท่ากับผลลัพธ์ย่อยรวมกัน (2) ไม่เกิดแบบสุ่ม (คือเป็น deterministic ไม่ใช่ probabilistic) จึงมีกฎเกณฑ์ที่แน่นอน ดังนั้น การทอดลูกเต๋าจึงไม่ใช่ความโกลาหลในกรณีนี้

(3) ไวต่อสภาวะเริ่มต้น (sensitivity to initial conditions) à การเริ่มต้นที่ต่างกันนิดเดียว อาจให้ผลบั้นปลายที่ต่างกันมาก ใครที่ดูภาพยนตร์เรื่อง The Butterfly Effect จะเข้าใจประเด็นนี้ได้ชัดเจนดี หรือแม้แต่คนที่ไม่เคยดูหนังดังกล่าว ก็อาจเคยได้ยินวลีที่ว่า "เด็ดดอกไม้สะเทือนถึงดวงดาว" หรือคำเปรียบเทียบประมาณว่า "ผีเสื้อกระพือปีที่นิวยอร์ค อาจกลายเป็นพายุพัดใส่เมืองอื่นหรือแม้แต่ทวีปอื่นก็เป็นได้" (ซึ่งก็เป็นคำเปรียบนะครับ ... ยังไม่มีผลการทดลองแบบนั้นจริงๆ ให้เห็นกัน เพราะมีปัจจัยเกี่ยวข้องมากเกินความสามารถจะทำนายได้อย่างแม่นยำด้วยเทคโนโลยีปัจจุบัน)

และสุดท้าย (4) ไม่สามารถทำนายล่วงหน้าระยะยาวได้ (long-term prediction is impossible) ซึ่งเป็นผลสืบเนื่องจากข้อ 3 แต่การทำนายระยะสั้นยังอาจเป็นไปได้ ข้อสุดท้ายนี้สำคัญเพราะลบล้างแนวคิดแบบลาปลาซ (Laplace) ที่ยืนหยัดมานานว่า “หากเรารู้สภาพตั้งต้นดีพอ เราจะสามารถทำนายอนาตของเอกภพทั้งเอกภาพได้” ลงได้


ภาพ fractal แบบนี้แสดงคุณสมบัติความโกลาหลครบถ้วนสมบูรณ์ - จาก http://www.mattrad.co.uk/cyber.html

คำถามสำคัญคือ รู้เรื่องพวกนี้แล้วมีประโยชน์อะไรหรือเปล่า ... แต่ก่อนจะตอบข้อนั้น ลองอ่านข้อความข้างบนดูอีกทีแล้วตอบตัวเองว่า สถานการณ์ปัจจุบันเข้าข่าย “ทฤษฎีความโกลาหล” หรือเปล่า?

นำชัย

http://www.biotec.or.th/Guru/

27 พ.ย. 2551