นำชัย ชวนคิด ฝัน และสรรค์สร้างสังคมไทย

ผมมีสมุดจดเล่มเล็กๆ อยู่หลายเล่มที่เอาไว้จดอะไรสัพเพเหระ ไม่ว่าจะเป็นความรู้อะไรแปลกๆ ที่คาดไม่ถึง ไปจนถึงคำถาม–คำตอบที่น่าสนใจ และ quote คำพูดเด็ดๆ พอดีเมื่อวานพลิกๆ ดูก็พบว่า มีอยู่บรรทัดหนึ่งที่เขียนไว้ว่า ไม่มีคำว่า scientist จนถึงปี 1833 ที่มีการใช้ครั้งแรกในอังกฤษ (ไม่ได้จดไว้ว่าเอามาจากไหน) – ก็เลยแปลกใจมาก!

ถ้ายังจำกันได้ ปีนี้ครบรอบ 400 ปีที่กาลิเลโอเอากล้องโทรทรรศน์ที่ตัวเองปรับปรุงประสิทธิภาพไปส่องอะไรต่อมิอะไร ก็เลยออกจะน่าแปลกใจว่า เวลา 200 กว่าปีหลังจากนั้น เค้าเรียกค้นที่ค้นหาความจริงตามธรรมชาติด้วย “กระบวนการทางวิทยาศาสตร์” ว่าอย่างไรกัน?


รูปนี้น่าสนใจมาก - ดูดีๆ อาจจะสงสัยแบบผมว่า จะเคยมีเหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นจริงๆ หรือไม่? ลองสังเกตหน้าของกาลิเลโอกับหลวงพ่อที่กำลังฟังเค้าอธิบายดีๆ สิครับ เดาอารมณ์บนใบหน้าได้ไหมครับ? - มาจากไหนก็ไม่รู้ ... ดาวน์โหลดมานานแล้ว...ไม่ได้จด URL ไว้   

นึกไปนึกมาก็เห็นจริง เพราะหนังสือ “กำเนิดสปีชีส์” ที่แปลอยู่นั้น ดาร์วินใช้อยู่สองคำคือ นักธรรมชาตวิทยา (naturalist) และนักปรัชญาธรรมชาติ (philosophical naturalist) แทน ทั้งนี้ไม่นับนักวิทยาศาสตร์ที่ทำงานเฉพาะทางที่คุ้นกันดีในสมัยนั้น อย่างที่ปัจจุบันเรียกว่า นักอนุกรมวิธาน (taxonomist) แต่ดาร์วินมักจะใช้คำว่า systematist แทนคนกลุ่มนี้

เพื่อยืนยันว่าข้อมูลถูกต้องหรือเปล่า ผมเลยเปิดเช็คกับพจนานุกรมออนไลน์ Merriam-Webster (ของเค้าดี แนะนำให้ใช้กันครับ - ฟรี แน่นอนอยู่แล้วครับ  - http://www.merriam-webster.com/) ก็ได้ความว่า คำว่า scientist มาจากคำละตินว่า scientia และมีใช้ครั้งแรกคราวปี ค.ศ. 1834 (สังเกตว่าปีต่างกับข้างบนหนึ่งปี) แต่ที่น่าสนใจก็คือ คำว่า science มีใช้ย้อนกลับไปถึงคริสต์ศตวรรษที่ 14 โน่นเลยทีเดียว (ปัจจุบันศตรวรรษที่ 21 แล้ว) แต่ผมก็เห็นหลายๆ ท่านบอกว่า ถ้าจะจัดกันจริงๆ ก็ต้อง “กาลิเลโอ” นี่แหละที่ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์จริงๆ จังๆ และน่าจะเป็นจัดให้เป็นนักวิทยาศาสตร์คนแรกได้อย่างไม่กระดากปาก

เขียนมาถึงตอนนี้ก็เลยพาลนึกไปถึงคำเรียกปริญญาดุษฎีบัณฑิตที่ฝรั่งเค้าเรียกรวมๆ อย่างไม่จำกัดสาขาว่า Ph.D. (Doctor of Philosophy) ที่มาจากภาษาละตินว่า philosophiae doctor ที่อาจจะหมายถึง “คนที่เข้าถึงและรักษาปรัชญาไว้ได้” คำว่า “ปรัชญา” ในที่นี้ ผมเดาเอาว่าน่าจะหมายถึง “สัจธรรม (truth)” หรือ “ธรรม” (ในความหมายหนึ่งคือ ธรรมชาติ) ได้

ด้วยเหตุทั้งปวงที่ว่ามานี้ แม้จะมีนักวิทยาศาสตร์มานานก่อนหน้านั้น แต่ก็ไม่เคยมีคำว่า scientist จนเกือบกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19!

นำชัย

http://www.biotec.or.th/Guru/

3 ก.ค. 2552