พุทธจิตวิทยา | วิชาการ.คอม


พุทธจิตวิทยา

สารบัญ

ความหมายของพุทธจิตวิทยา

พุทธจิตวิทยา    โดย  ศรีสารภี

                เนื่องด้วยบล็อกเดิมที่เขียนไว้จำรหัสผ่านไม่ได้ จึงเข้าไปเขียนต่อตอนที่ 15  ไม่ได้ จึงจำเป็นต้องมาเริ่มเขียนใหม่ เพื่อที่จะได้สรุปจบเนื้อหาวิชาการ  ซึ่งผู้เขียนคิดว่าถ้าได้จัดพิมพ์เป็นหนังสือประกอบการสอนวิชาพุทธจิตวิทยา  คงจะเป็นประโยชน์ต่อผู้สนใจวิชาพุทธจิตวิทยาเป็นอย่างมาก และถ้าหากว่าสำนักพิมพ์ใดสนใจขอเชิญติดต่อได้ที่ผู้เขียนโดยตรงนะครับ   ที่เบอร์โทร.089-9492532

 

ตอนที่ 1    ความหมายของพุทธจิตวิทยา                                           

เกริ่นนำ

                สำหรับผู้เขียนนั้นมีความฝันอย่างยิ่งจะต้องเขียนตำราด้านจิตวิทยาพุทธศาสนาให้ได้   โดยเริ่มจากการที่ศึกษาจิตวิทยาที่เป็นจิตวิทยาพุทธศาสนาในระดับปริญญาตรี  ที่มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยในปี  2538  และรับปริญญาใน ปี 2543  ซึ่งสาขาที่เรียนนั้นชื่อว่า   สาขาพุทธจิตวิทยา   ซึ่งเป็นการศึกษาจิตวิทยาแนวตะวันตกควบคู่ไปกับจิตวิทยาตะวันออกและเป็นรุ่นแรกของวิชาเอกพุทธจิตวิทยา   ของคณะมนุษยศาสตร์  มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งนี้  ที่มุ่งมั่นจะผลิตบัณฑิตที่มีความรู้ความสามารถในเรื่องจิตวิทยาตะวันออกเพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมไทยให้มากที่สุด     และในปี  2543  นั้นนั่นเอง   ได้ศึกษาต่อในระดับปริญญาโท สาขาวิชาเอกจิตวิทยาการให้คำปรึกษา  มหาวิทยาลัยบูรพา  จบการศึกษาในปี  2546   ปัจจุบันทำงานเป็นนักจิตวิทยาอยู่ที่โรงพยาบาลหนองบุญมาก จังหวัดนครราชสีมา มาวันนี้ได้เก็บเกี่ยวประสบการณ์จากการทำงาน  พร้อมทั้งได้ศึกษาตำรับตำราประกอบเข้าจึงได้สมใจที่ต้องการ จึงได้เรียบเรียงจากตำราทางพุทธศาสนาและตำราที่เกี่ยวข้องให้เป็นในลักษณะจิตวิทยาแต่ว่าเป็นพุทธจิตวิทยา  ดังมีรายละเอียด  ดังนี้

ความหมายของพุทธจิตวิทยา

พุทธจิตวิทยา     มาจากคำว่า  พุทธ+จิต+วิทยา    พุทธ(Buddhist)  แปลว่า  รู้  คือรู้ตามหลักแห่งพุทธธรรม  ได้แก่  รู้ในแก่นแท้ของพุทธศาสนาคืออริยสัจสี่   ซึ่งเน้นการใช้สติปัญญาในการแก้ทุกข์/ปัญหา ตั้งแต่ขั้นต่ำ   กลาง   และขั้นสูงสุด 

จิต(Consciousness)  คือ ธรรมชาติที่รับรู้อารมณ์   

วิทยา(Logos)   หมายถึง   วิชาว่าด้วยความรู้หรือการศึกษา 

               คำว่า   จิตวิทยา ( Psychology )  ได้มีนักวิชาการศึกษาได้ให้ความหมายและแนวคิดไว้หลายท่าน  ดังนี้ 

                   ปรียาพร  วงศ์อนุตรโรจน์  ( 2533 : 23 ) จิตวิทยา หมายถึง  การศึกษาถึงพฤติกรรมของมนุษย์  โดยอาศัยจากการสังเกตพฤติกรรมของมนุษย์   

                    ธีรวุฒิ  บุณยโสภณ  (  2528 : 1 )  จิตวิทยา  หมายถึง  การศึกษาเกี่ยวกับจิตวิญญาณของมนุษย์  หรือ พฤติกรรมของมนุษย์ทั้งภายในและภายนอก  ด้านความคิด ความรู้สึกการตัดสินใจ และ การสังเกต  แล้วนำมาประยุกต์ใช้กับชีวิตประจำวัน

ส่วนพุทธจิตวิทยา(Buddhist  Psychology)  หมายถึง  การศึกษาเรื่องจิตตามแนวทางแห่งผู้รู้คือรู้ตามหลักพุทธธรรม ได้แก่   รู้ในแก่นแท้ของพุทธศาสนาคืออริยสัจสี่   ซึ่งเน้นการใช้สติปัญญาในการแก้ทุกข์/ปัญหา ตั้งแต่ขั้นต่ำ   กลาง   และขั้นสูงสุด   มีนักวิชาการได้ให้ความหมายไว้หลายท่าน ดังนี้

                พระเทพวิสุทธิกวี(2543)  จิตวิทยาในพระพุทธศาสนา(พุทธจิตวิทยา)กล่าวถึงตัวจิตโดยตรงว่าเป็นตัวการที่มีความสำคัญมากที่ทำให้คนเรา และสัตว์โลกทั้งหลายสุขหรือทุกข์   เสื่อมหรือเจริญ และกล่าวไว้ทุกแง่ทุกมุมอย่างละเอียดถี่ถ้วนมาก และจิตวิทยาตะวันตกนั้น ยังไม่ยุติ คือยังคงค้นคว้าและ พบทฤษฎีใหม่ๆ เพิ่มเติมกันอยู่อย่างไม่มีที่สิ้นสุด แต่จิตวิทยาทางพระพุทธศาสนานั้นเป็นการค้นพบที่สิ้นสุดยุติลงแล้ว จากการตรัสรู้ของพระพุทธองค์ไม่มีทฤษฎีใหม่อันใดที่ใครจะค้นพบขึ้นมาให้นอกเหนือไปจากที่กล่าวไว้ใน พระอภิธรรมนี้แล้ว ถ้าใครจะค้น พบทฤษฎีใหม่ให้นอกเหนือขึ้นไปกว่านี้ ก็แสดงว่านั่น ไม่ใช่จิตวิทยา ในพระพุทธศาสนา

ยงยุทธ  วงศ์ภิรมย์ศานติ์(2547,หน้า 1) กล่าวว่า  พุทธจิตวิทยาเป็นการนำศาสตร์ที่ศึกษาถึงจิตและกระบวนการทางจิตใจคือจิตวิทยามาอธิบายกระบวนการเกิดทุกข์และการพ้นทุกข์

                ภานุวังโส(2549 : 43-44) พุทธจิตวิทยา คือ การศึกษาวิเคราะห์จิตซึ่งมีความสัมพันธ์กับปัญหา คือทุกข์ เพื่อให้เข้าใจสภาพที่แท้จริงของชีวิต  เข้าถึงสาเหตุของปัญหา  เข้าใจถึงเป้าหมายที่แท้จริงของชีวิต  รู้วิธีการและรู้วิธีปฏิบัติเพื่อเผชิญปัญหา ไม่ถูกบีบคั้นโดยปัญหา  ไม่ทำให้เกิดความหดหู่ ท้อแท้ แต่กระตุ้นให้สู้และเผชิญกับปัญหาคือทุกข์ อย่างองอาจและทระนง

               มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย(2540) พุทธจิตวิทยา คือความเข้าใจเบื้องต้นในหลักความเป็นจริงที่เป็นกลางตามธรรมชาติ ได้แก่ ชีวิตและความเป็นไปของชีวิต ระบบพัฒนามนุษย์ได้ด้วยไตรสิกขา   สาระสำคัญของพุทธจริยาใน เรื่องจิตและกรรม ศึกษาหลักปฏิบัติธรรมเพื่อการดำรงชีวิตที่เป็นสุขและสงบเย็น   ฝึกพัฒนาตนเองตามแนวพุทธธรรม เน้นการเรียนรู้ปริยัติและปฏิบัติควบคู่กัน เพื่อให้บรรลุผลแห่งการปฏิบัติสู่ปฏิเวธ

                สรุปแล้วว่าพุทธจิตวิทยา(Buddhist Psychology) หมายถึง  การศึกษาวิเคราะห์จิตที่สัมพันธ์กันกับทุกข์(ปัญหา) อันเป็นสภาพที่แท้จริงของชีวิต  เข้าใจสาเหตุของทุกข์(ปัญหา)   เข้าใจถึงเป้าหมายที่แท้จริงของชีวิตคือนิโรธ(ความดับทุกข์ ดับปัญหา) รู้วิธีการปฏิบัติเพื่อเผชิญปัญหา โดยไม่ถูกบีบคั้นจากทุกข์(ปัญหา) ไม่เกิดความท้อแท้   สิ้นหวัง  ให้สู้และเผชิญกับทุกข์(ปัญหา) อย่างมั่นคงตามหลักพุทธธรรม

ความแตกระหว่างพุทธจิตวิทยา กับจิตวิทยาทั่วไป

จิตวิทยาทั่วไป

พุทธจิตวิทยา

การศึกษาพฤติกรรมที่สามารถสังเกตเห็นได้ชัดเจนและสังเกตได้โดยทางอ้อม ตลอดจนการศึกษากระบวนการทำงานของจิตเพื่อการปรับตัวในสถานการณ์ ต่าง ๆ  แต่ไม่ได้มีเป้าหมายให้พ้นทุกข์อย่างถาวร

การศึกษาวิเคราะห์จิตที่สัมพันธ์กันกับทุกข์(ปัญหา) อันเป็นสภาพที่แท้จริงของชีวิต  เข้าใจสาเหตุของทุกข์(ปัญหา)   เข้าใจถึงเป้าหมายที่แท้จริงของชีวิตคือนิโรธ(ความดับทุกข์ ดับปัญหา) รู้วิธีการปฏิบัติเพื่อเผชิญปัญหา โดยไม่ถูกบีบคั้นจากทุกข์(ปัญหา) ไม่เกิดความท้อแท้   สิ้นหวัง  ให้สู้และเผชิญกับทุกข์(ปัญหา) อย่างมั่นคงตามหลักพุทธธรรม

 

หมายเหตุ งานเขียนชิ้นนี้ ได้รับการคุ้มครองสิทธิตามพระราชบัญญัติคุ้มครองสิทธิทางปัญญา โดยลิขสิทธิเป็นของผู้เขียน ที่ให้เกียรตินำเผยแพร่ผ่าน วิชาการ.คอม เรามีความยินดีและอนุญาตให้ทำซ้ำหรือเผยแพร่ต่อเพื่อประโยชน์ทางการศึกษาเท่านั้น กรุณาให้เกียรติผู้เขียน โดยอ้างชื่อผู้เขียนและ วิชาการ.คอม (www.vcharkarn.com) ทุกครั้งที่ทำการเผยแพร่ต่อ ห้ามนำส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อในสื่อที่เอื้อประโยชน์ทางธุรกิจก่อนได้รับอนุญาต ขอขอบคุณที่ร่วมกันช่วยสร้างให้สังคมไทยเป็นสังคมแห่งปัญญา