กบในบอเนียว ประเทศอินโดนีเซียนั้นไม่มีปอดเหมือนกบทั่วไป อาศัยการหายใจผ่านผิวหนังเพื่อการยังชีพ ดูคล้ายกับว่ามันมีวิวัฒนาการย้อนกลับ

ส่วนใหญ่แล้วเราคงรู้จักบอเนียว ในนามของบ้านลิงอุรังอุตัง แต่เมื่อไม่นานมานี้ นาย David Bickford นักชีววิทยาจากมหาวิทยาลัยแก่งชาติสิงคโปร์ (National University of Singapore) และทีมงานได้ค้นพบกบที่ไม่มีปอดรายงานในวารสาร Current Biology สร้างความตื่นเต้นให้กับวงการสัตว์เลือดเย็นเป็นอย่างยิ่ง

หัวแบนพื้นเมืองแห่งเกาะบอเนียว (Borneo Flat-headed frog)

กบที่ว่านี้เป็นกบหัวแบนพื้นเมืองแห่งเกาะบอเนียว (Borneo Flat-headed frog) มีวิวัฒนาการย้อนไปในยุคเริ่มต้นคือ การหายใจผ่านผิวหนัง ซึ่งเป็นลักษณะก่อนวิวัฒนาการ นักวิจัยคาดว่าการทำเหมืองทองคำอย่างผิดกฎหมายในพื้นที่อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้กบปรับตัวและมีวิวัฒนาการที่แปลกไป

วิวัฒนาการในรูปแบบของการไม่มีปอดในสัตว์จำพวก tetrapods ซึ่งได้แก่ สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ (amphibians) นก และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมนั้นค่อนข้างหาได้ยาก เท่าที่มีมาก็ได้แก่สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำอย่าง ซาลามานเดอร์ (salamanders) และหนอนตาบอด (caecilian) เท่านั้นที่ไม่มีและไม่ใช้ปอดในการหายใจ และไม่เคยมีรายงานว่าสัตว์เลื้อยคลานชนิดใดไม่มีปอด

กบชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Barbourula kalimantanensis   นับเป็นสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำชนิดที่สามที่นักวิทยาศาสตร์ได้ค้นพบ ทีมงานสันนิษฐานว่า ปอดที่เต็มไปด้วยถุงลมอาจจะทำให้เหล่าบรรพบุรุษของกบบอเนียวนั้นดำน้ำเพื่อหลบซ่อนตัวได้ยาก เนื่องจากน้ำที่ไหลเชี่ยว มันจึงวิวัฒนาการเพื่อการอยู่รอดโดยตัดปอด ซึ่งไม่จำเป็นออกไป

ในแม่น้ำที่พวกมันอาศัยอยู่ น้ำในที่นั้นเย็น ใส ไหลเชี่ยว และมีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์อยู่สูง ซึ่งน้ำเย็นนั้นมีออกซิเจนเจือปนอยู่หนาแน่น และการที่น้ำไหลเชี่ยวนั้นส่งผลให้มีออกซิเจนที่มีอยู่มากมายในน้ำผ่านไปที่ผิวหนังของกบได้อย่างเพียงพอในกระบวนการแลกเปลี่ยนก๊าซ มีเพียงแต่สัตว์ขนาดเล็กที่มีกระบวนการเผาผลาญอาหารอย่างช้าๆ (slow metabolisms) และอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำเย็นที่ไหลเชี่ยวที่มีการแลกเปลี่ยนออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์อย่างรวดเร็วเท่านั้น ที่สัตว์ไร้ปอดจะอาศัยอยู่ได้

แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นในบอเนียวขณะนี้ก็คือ การตัดไม้และเหมืองแร่ทองคำกำลังทำให้น้ำในแม่น้ำไหลช้าลง  อุ่นและขุ่นขึ้น ไม่เหมาะต่อการอยู่อาศัยของกบหายากเหล่านี้ ทีมงานไม่แน่ใจว่าประชากรของกบไร้ปอดนี้มีจำนวนเท่าใด อีกทั้งยังกลัวว่าพวกมันจะโดนจับไปเป็นอาหารจนสูญพันธุ์

“พวกเราควรทำทุกอย่างที่เป็นไปได้เพื่อปกป้องสปีชีส์ใหม่นี้ เพื่อให้มันยังคงอยู่และเป็นห้องเรียนสำคัญในการศึกษาเรื่องวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตบนโลก” James Collins จาก International Union for the Conservation of Nature's Amphibian Specialist Group กล่าว

อ้างอิง
Catherine Brahic. “World's only lungless frog leaves scientists gasping”. Retrieved from: http://environment.newscientist.com/article/dn13605-worlds-only-lungless-frog-leaves-scientists-gasping.html Date: April 15, 2008.

Cynthia Osterman. “Lungless Frog Discovered In Borneo”. Retrieved from: http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/47862/story.htm Date: April 15, 2008.

John Roach. “First Lungless Frog Found”. Retrieved from: http://news.nationalgeographic.com/news/2008/04/080407-lungless-frog.html
Date: April 15, 2008.

นิภาภรณ์ สีถาการ
ร่วมแบ่งปันความรู้และความเห็นแล้ว 51 ครั้ง - ได้รับดาวแล้ว 167 ดวง - โหวตเพิ่มดาว