เป็นเรื่องปกติ ที่สัตว์ป่าขนาดใหญ่นั้นกินดินโป่งเพื่อเพิ่มเกลือแร่ที่มันไม่ได้รับเพียงพอจากอาหาร แต่สำหรับ “ค้างคาว” แล้ว ดินโป่งเหล่านั้นมีประโยชน์คือ “ช่วยขับพิษ”

ค้างคาวกินผลไม้

ค้างคาวเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ที่มีมากกว่า 1200 สปีชีส์ทั่วโลก ทั้งชนิดที่กินแมลงและชนิดที่กินผลไม้เป็นอาหาร ค้างคาวเป็นส่วนสำคัญในการแพร่กระจายเมล็ดผลไม้ในป่าดิบชื้น เพิ่มความหลากหลายของพันธุ์ไม้ว่าอย่างนั้นค่ะ แต่ดูจะเป็นศัตรูต่อเกษตรกรชาวสวนผลไม้และนากุ้งอีกด้วย ส่วนที่นิวคาสเซิล ประเทศออสเตรเลีย ค้างคาวกลับเป็นมลพิษทางเสียง! และสายตาของคนเมืองค่ะ เนื่องจากแต่ละคืนค้างคาวนับแสนตัว ซึ่งแต่ละตัวขนาดลำตัวโตกว่าแม่ไก่ (ถ้าวัดจากปลายปีกสู่ปลายปีกก็ยาวกว่า 1 เมตรค่ะ) บินผ่านส่งเสียงเกรียวกราว (ฟังดูเสียงคล้ายกับกองบินในภาพยนต์สงครามค่ะ) นับหลายๆ ชั่วโมงก่อนค่ำ เพื่อไปหาอาหารค่ำกินกัน

ค้างคาวกินผลไม้หลากหลายชนิดเข้าไปจำนวนมาก ไม่เพียงแต่สารอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกายของมันเท่านั้น บางครั้งก็มีสารพิษจากผลไม้ที่อยู่ส่วนที่มันกินเข้าไปด้วย นักชีววิทยาเรียกส่วนนั้นว่า Secondary plant compounds ซึ่งไม่เป็นผลดีต่อร่างกายของมันโดยเฉพาะค้างคาวเพศแม่ ทั้งที่กำลังตั้งท้องและที่กำลังให้นมลูก เพราะสารพิษอาจทำอันตรายต่อตัวอ่อน (เอ็มบริโอ) และลูกค้างคาวที่ดื่มนมจากแม่ค้างคาวเป็นหลัก 

นี่เป็นครั้งแรกที่นักชีววิทยาจากสถาบันการศึกษา 3 สถาบัน คือ องค์การวิจัยสัตว์และสัตว์ป่า Berlin Leibniz มหาวิทยาลัยบอสตัน และมหาวิทยาลัยคอนเนล ได้อธิบายการจัดการกับปัญหาสารพิษในอาหารของแม่ค้างคาว โดยการกินดินโป่งเพื่อขจัดพิษที่มากับผลไม้ที่มันกิน

ผีเสื้อในโป่งดิน

ดินโป่ง คือ ดินเนื้อละเอียดคล้ายดินเหนียว อุ้มน้ำ อุดมสมบูรณ์ไปด้วยเกลือแร่ต่างๆ ได้แก่ โซเดียมคลอไรด์ (เกลือแกง) แคลเซียม แมกนีเซียม โปแตสเซียม ซึ่งมีรสเค็ม สัตว์ป่าเช่น กวาง สมเสร็จ วัวป่า ช้าง แรด กระทิง ฯลฯ มักจะมาที่กินดินโป่งเนื่องจากมันไม่ได้รับสารอาหารเพียงพอจากพืช หรือหญ้าที่พวกมันกิน นอกจากนี้ยังเพื่อทำให้เขา นอ เล็บ ของมันแข็งแรงอีกด้วย

จากการสังเกตของ ดร. Christian Voigt และทีมงานในบริเวณโป่งดินแห่งหนึ่ง ในป่าดิบชื้นอเมซอน ประเทศอีดัวดอร์ ทีแรกพวกเขาก็คิดว่า ว่าที่แม่และแม่ค้างคาวมาที่โป่งดินเพื่อวัตถุประสงค์เช่นเดียวกับสัตว์ใหญ่ชนิดอื่นๆ คือเพื่อเพิ่มแร่ธาตุให้กับร่างกายของมัน แต่เมื่อได้ศึกษาลึกลงไป ทำให้ทีมงานทราบว่า แม่ค้างคาวนั้นต้องการแร่ธาตุมากกว่าปกติเพื่อตนเองและลูกค้างคาวที่ตนกำลังให้นมอยู่ด้วย เนื่องจากลูกค้างคาวนั้นดื่มนมจากแม่เพียงอย่างเดียว ไม่สามารถกินอาหารชนิดอื่นได้ก่อนที่ร่างกายจะโตเต็มวัย ด้วยความประหลาดใจทีมงานยังพบอีกว่า ผลไม้นั้นเต็มไปด้วยแร่ธาตุเมื่อเปรียบเทียบกับแมลง แต่จากการสังเกตมีเพียงแต่ค้างคาวกินผลไม้เท่านั้นที่ไปกินดินโป่ง ทีมงานสรุปว่า เนื่องจากการแม่ค้างคาวนั้นกินผลไม้เข้าไปมากกว่าปกติในขณะที่ตั้งท้องและให้นม ทำให้มีระดับสารพิษเพิ่มขึ้นมากกว่าปกติ จึงจำเป็นต้องใช้ดินโป่งในการขจัดพิษส่วนเกิน

ในขณะที่หญิงพื้นเมืองในแอฟริกาและอเมริกาใต้เอง ก็กินดินโป่ง (ทั้งดินโป่งสดและดินโป่งเผา) ในขณะที่ตั้งครรภ์และให้นมบุตร ด้วยความเชื่อที่ว่า ดินโป่งนั้นจะช่วยขจัดพิษในร่างกาย น่าแปลกใจว่า ทั้งคนพื้นเมืองและค้างคาวพื้นเมืองใช้วิธิแก้ปัญหาเดียวกันด้วยวิธีการเดียวกัน

รายละเอียดเกี่ยวกับงานวิจัยที่ Nutrition or Detoxification: Why Bats Visit Mineral Licks of the Amazonian Rainforest

อ้างอิง
___. “Eating dirt to get rid off the bad portion of the food, only bats can do it ”. Retrieved from: http://aurmoth.blogspot.com/2008/04/eating-dirt-to-get-rid-off-bad-portion.html date: April 26, 2008.

Alpha Galileo. “Why fruit-eating bats eat dirt”. Retrieved from: http://www.alphagalileo.org/index.cfm?ez_search=1&fuseaction=PrintRelease&releaseid=528830 date: April 26, 2008.

มูลนิธิอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่. “โป่งดิน”. เข้าถึงจาก http://www.khaoyai.org/touristsite_8.html เมื่อ 26 เมษายน 2551.

นิภาภรณ์ สีถาการ
ร่วมแบ่งปันความรู้และความเห็นแล้ว 47 ครั้ง - ได้รับดาวแล้ว 167 ดวง - โหวตเพิ่มดาว