ประสบการณ์สะเทือนอารมณ์ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุหรือการเจ็บไข้ได้ป่วยครั้งใหญ่ๆซึ่งพวกเราอยากจะลบมันทิ้งจากความทรงจำนั้นถูกสมองเก็บไว้อย่างดี ทำให้การรักษาผู้ป่วยที่ได้รับผลกระทบทางจิตใจจากเรื่องร้ายๆทำได้ยากยิ่งขึ้น ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยซูริค ประเทศสวิสเซอร์แลนด์ได้ศึกษาลงลึกถึงระดับโมเลกุลที่ทำให้เรื่องร้ายๆเหล่านี้ฝังแน่นอยู่ในสมองของเรา

ภาวะผิดปกติทางจิตใจหลังจากเหตุวินาศภัย หรือ ภาวะ Post-traumatic Stress Disorder (PTSD) เป็นปฏิกิริยาทางอารมณ์ จิตใจ ที่เกิดกับผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์รุนแรงที่ทำให้เกิดการสูญเสียตามมา พบได้บ่อยในผู้ที่รอดชีวิต จากอุบัติเหตุใหญ่ๆ จากภัยธรรมชาติที่รุนแรง หรือจากสงคราม ในผู้หญิงมักพบในผู้ที่เป็นเหยื่อจากการข่มขืน โดยเฉพาะในรายที่ถูกทำร้ายร่างกาย หรือมีการใช้ความรุนแรงร่วมด้วย อาการ PTSD อาจเกิดขึ้นในเวลาไม่นานหลังจากเกิดเหตุการณ์ หรืออาจเกิดขึ้นหลังจากเกิดเหตุการณ์แล้วเป็นเดือน ผู้ป่วยอาจมีอาการนอนไม่หลับ หงุดหงิด ฝันร้าย มีอาการกลัวหรือตกใจเหมือนเหตุการณ์เพิ่งเกิดขึ้น

เป็นที่รู้กันว่า สมองมีวิธีการจดจำเรื่องราวต่างๆทั้งดีและไม่ดีได้อย่ามีประสิทธิภาพ ซึ่งความทรงจำเหล่านี้จะมีผลกระทบเป็นอย่างมากกับพฤติกรรมของเรา โดยเฉพาะเรื่องราวรุนแรงซึ่งจะส่งผลต่อการควบคุมวิถีการดำเนินชีวิตของเราทั้งหมดได้ นั่นเป็นเหตุผลว่าทำไมคนเราจึงพยายามหลีกเลี่ยงที่จะไปในสถานที่ เห็นสิ่งของ ได้กลิ่นหรือได้ยินเสียงที่ทำให้เรานึกถึงประสบการณ์ไม่ดีนั้นๆ เพราะมันทำให้เรารู้สึกกังวลและไม่สบายใจ 

จากการวิจัยของ ดร. Isabelle Mansuy ศาสตราจารย์ภาควิชา Cellular Neurobiology ณ ETH Zurich และ ภาควิชา Molecular and Cognitive Neurosciences ณ University of Zurich  และทีมได้พบว่าเอนไซม์ แคลซินิวริน (calcineurin) และสารควบคุมการแสดงออกของยีน Zif268 เป็นตัวการที่ตัดสินระดับความชัดเจนและรุนแรงของความทรงจำที่มีอารมณ์มาเกี่ยวข้อง นี่เป็นครั้งแรกที่มีการแสดงให้เห็นถึงความเกี่ยวโยงกันระหว่างการทำงานของเอนไซม์ระบบการทำงานที่ไซแนบส์ (synapse) (แคลซินิวริน)ซึ่งเกี่ยวข้องกับความทรงจำ กับระบบการทำงานของนิวเคลียสในเซลล์ (Zif268)

การสร้างและเก็บความทรงจำบางอย่างที่อยู่กับเราไปนานๆในช่วงเวลาเพียงเสี้ยววินาทีนั้น จำเป็นต้องใช้โมเลกุลในสมองซึ่งไม่เพียงแต่ตอบสนองต่อการกระตุ้นอย่างรวดเร็วเท่านั้น แต่ยังต้องควบคุมการส่งข้อมูลไปยังบริเวณการเก็บข้อมูลระยะยาวภายในสมองอย่างมีประสิทธิภาพอีกด้วย โปรตีน phosphatase calcineurin ซึ่งเป็นที่รู้จักกันว่าส่งผลด้านลบกับการเรียนรู้และความจำเป็นสารที่ได้รับการสนใจเป็นอย่างยิ่งจากทีมนักวิจัยชาวซูริค ในการเข้าใจการทำงานของระบบร่างกายในผู้ป่วย PTSD เพราะว่ามันสามารถลดความสามารถในการจดจำเรื่องราวต่างๆได้

ทีมนักวิจัยเลือกใช้หนูเป็นสัตว์ทดลองเพราะหนูมีวิธีการและมีพฤติกรรมการเรียนรู้ที่ใกล้เคียงกับคนมาก ในการทดลองนี้ ทีมนักวิจัยให้หนูจดจำว่าน้ำหวานจะทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ เป็นเวลากว่าหลายเดือนจนกระทั่งหนูพยายามหลีกเลี่ยงการกินน้ำหวานชนิดนี้ อย่างไรก็ดี หนูสามารถกล้ากลับมากินน้ำหวานได้ใหม่ด้วยการฝึกอย่างต่อเนื่อง

ดร. Mansuy อธิบายว่าความทรงจำที่มีอารมณ์เข้ามาเกี่ยวข้องนั้นไม่สามารถลบออกได้ แต่ความทรงจำร้ายๆเหล่านี้สามารถถูกทดแทนได้โดยประสบการณ์ใหม่ที่ดีกว่า ความทรงจำที่ดีกว่าจะมามีความสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆจนมากเกินกว่าความทรงจำเดิมที่ไม่ดีนั้น แต่อย่างไรก็ดี กระบวนการนี้ก็จะดำเนินไปเรื่อยๆอย่างไม่มีที่สิ้นสุด และระดับความสำคัญของความทรงจำต่างๆก็จะเปลี่ยนไปเมื่อมีการเรียนรู้ใหม่ๆเกิดขึ้น

ดร. Karsten Baumgärtel,นักศึกษาในทีมวิจัยของ ดร. Mansuy ย้ำว่า ความทรงจำที่มีอารมณ์มาเกี่ยวข้องนั้นไม่เหมือนกับความรู้ ความรู้ที่เราเคยได้เรียนหรือได้ฟังมาอาจจะถูกลบออกจากความทรงจำได้ทั้งหมด แต่ความทรงจำของประสบการณ์ที่มีอารมณ์เข้ามาเกี่ยวข้องนั้นจะอยู่กับเราไปตลอดชีวิต ดังนั้นการที่จะลดความสำคัญของความทรงจำร้ายๆต่อการดำเนินชีวิตลง เราจะต้องเข้าไปช่วยเหลืออย่างจริงจังและต่อเนื่อง

จากการวิจัย amygdale ส่วนของสมองที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการรับรู้อารมณ์ แสดงให้เห็นว่า เมื่อการทำงานของเอนไซม์ แคลซินิวรินลดลงในหนูที่ได้รับการเรียนรู้ว่าน้ำหวานทำให้เกิดอาการคลื่นไส้เมื่อเทียบกับหนูทั่วไปที่ไม่ได้รู้เรื่องนี้ เพราะว่า แคลซินิวรินทำหน้าที่ลดความสามารถในการเรียนรู้และจดจำ การทำงานของมันจึงต้องลดลงเพี่อให้หนูจดจำเรื่องดังกล่าวได้ชัดเจนขึ้น เพื่อศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับการทำงานของแคลซินิวริน ทีมนักวิจัยได้ใช้หนูที่ได้รับการตัดแต่งพันธุกรรมให้ทีมวิจัยเลือกกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์แคลซินิวรินในสมองได้

“การเลือกกระตุ้นหรือหยุดการทำงานของเอนไซม์สำคัญมาก เพราะเอนไซม์แคลซินิวรินผลิตได้ในเซลล์หลายประเภท เพราะมันมีความสำคัญกับหลายระบบ เช่น ระบบภูมิคุ้มกันโรค เป็นต้น” Mansuy กล่าว

เป็นไปตามที่คาด การหยุดการหลั่งเอนไซม์แคลซินิวรินทำให้หนูสามารถจดจำประสบการณ์คลื่นไส้จากน้ำหวานได้มากกว่าเมื่อมีการกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ ทีมนักวิจัยยังสามารถแสดงให้เห็นว่าเวลาที่ใช้ให้การเรียนรู้ประสบการณ์ที่ดีกว่ามาแทนความทรงจำที่ไม่ดีนั้นจะสั้นหรือยาวขึ้นอยู่กับการทำงานของเอนไซม์นี้

นอกจากนี้ การหยุดการทำงานของแคลซินิวรินก็ยังทำให้สารควบคุมการแสดงออกของยีน Zif268 ใน amygdala เพิ่มขึ้นอีกด้วย สาร Zif268 เป็นสาระสำคัญที่ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของยีนที่ควบคุมการกระบวนการรับสัญญาณที่เกี่ยวของกับความจำและการเรียนรู้ การเพิ่มขึ้นของ Zif268 ในหนูดัดแปลงพันธุกรรมมทำให้ความทรงจำชัดเจนขึ้นเช่นเดียวกับการลดการทำงานของแคลซินิวริน

ดร. Mansuy และ ดร. Baumgärtel ย้ำว่าจุดประสงค์ของงานวิจัยครั้งนี้อยู่ที่ความเข้าในในความสัมพันธ์ในระบบโมเลกุลซึ่งทำให้เกิดการจดจำ และไม่ใช่การค้นพบหนทางในการรักษาผู้ป่วย PTSD  ในอนาคต

Mansuy อธิบายว่า ในอดีตสาเหตุของโรคบางประเภทยังไม่สามารถอธิบายได้ในทางวิทยาศาสตร์และคนก็มองว่ามันเป็นการลงโทษจากพระเจ้า แต่ตอนนี้เราก็สามารถที่จะเข้าในสาเหตุของโรคต่างๆได้มากขึ้นและสามารถหาหนทางการรักษาได้ เธอหวังว่างานวิจัยของเธอครั้งนี้จะเป็นประโยชน์ต่อการรักษาโรคที่เกี่ยวข้องกับสมอง เช่น อัลไซเมอร์หรือโรคพาร์กินสันได้ในอนาคต

อ้างอิงจาก:  www.sciencedaily.com : Why Emotional Memories Of Traumatic Life Events Are So Persistent (11/05/2008)

Post Truamatic Stress Disorder: www.siamhealth.net/public_html/Disease/neuro/psy/stress/severe_diaster.htm

www.si.mahidol.ac.th/sirirajcme/Others/Hot_issues/ptsd.asp

รูปจาก:

http://www.sciencedaily.com/releases/2008/05/080509152307.htm

http://www.humanillnesses.com/images/hdc_0000_0001_0_img0041.jpg

ni.lilcat
ร่วมแบ่งปันความรู้และความเห็นแล้ว 8 ครั้ง - ได้รับดาวแล้ว 78 ดวง - โหวตเพิ่มดาว