ชอบผจญภัยหรือไม่ ดูได้จากสมอง

นักวิทยาศาสตร์จาก Wellcome Trust เผย ในสมองมีบริเวณที่กระตุ้นให้เราเกิดความรู้สึกอยากผจญภัยหรือเสี่ยงภัย บริเวณที่ว่านี้พบในมนุษย์ตั้งแต่สมัยโบราณ จะถูกกระตุ้นเมื่อเราต้องตัดสินใจเลือกสิ่งที่ไม่คุ้นเคย เป็นเหตุที่ว่าทำไมเราถึงอยากหยิบสินค้าตัวใหม่ในซุปเปอร์มาร์เกตมาลองใช้ดู

งานนี้ทีมนักวิจัยจากศูนย์ Wellcome Trust Centre ที่มหาวิทยาลัย UCL หรือ University College London ได้ทำการทดลองโดยเลือกภาพต่าง ๆ ที่อาสาสมัครคุ้นหรือเคยเห็นมาแสดงให้ดู 1 ชุด แต่ละชุดจะระบุรางวัลเอาไว้ เมื่อแสดงจนหมด อาสาสมัครจะสามารถบอกได้ว่าภาพชุดใดมีรางวัลมากสุด หลังจากนั้นนักวิทยาศาสตร์ได้นำภาพที่อาสาสมัครไม่เคยเห็นเข้ามาเพื่อเป็นอีกตัวเลือกหนึ่ง ปรากฏว่าอาสาสมัครลองเสี่ยงเลือกภาพเหล่านี้มากกว่าจะเลือกภาพที่เคยเห็นแล้วซึ่งถือว่าเป็นอะไรที่แน่นอนกว่า

ดร. Bianca Wittmann ใช้เครื่อง fMRI ซึ่งจะแสดงบริเวณของสมองที่มีเลือดไปหล่อเลี้ยงมากให้เห็น พบว่า เมื่ออาสาสมัครเลือกภาพที่ไม่เคยเห็น สมองบริเวณ ventral striatum จะมีเลือดไปหล่อเลี้ยงมากขึ้น แสดงให้เห็นว่าสมองบริเวณนี้ทำงานมากขึ้น

ventral striatum  เป็นสมองที่ทำหน้าที่ส่งข้อมูลเกี่ยวกับความพอใจจากรางวัลเป็นบริเวณของสมองที่อยู่คู่มากับวิวัฒนาการ แสดงให้เห็นว่ากระบวนการเลือกที่จะเสี่ยงภัยนี้อยู่คู่กันมานานกับสัตว์ชนิดต่าง ๆ

ภาพ: striatum (สีเขียว)

ที่มา: http://en.wikipedia.org/wiki/Striatum

ดร. Wittmann กล่าวว่า การแสวงหาประสบการณ์ใหม่เป็นพฤติกรรมพื้นฐานที่พบทั้งในมนุษย์และสัตว์ ช่วยเปิดทางเลือกใหม่ซึ่งอาจเอื้อประโยชน์มากกว่าและยาวนานกว่าทางเลือกเดิม ๆ เช่น หากให้ลิงไปอยู่ในป่าแห่งใหม่ ลิงอาจเลือกที่จะไม่กินกล้วยแล้วไปแสวงหาอาหารชนิดใหม่เองซึ่งอาจได้อาหารมากกว่าและมีคุณค่ากว่าอาหารชนิดเดิม

เมื่อเราได้ประโยชน์จากสิ่งที่เราเลือก ร่างกายจะหลั่งสารสื่อประสาท เช่น โดปามีน ออกมา เรียกได้ว่าสารนี้เป็นรางวัลที่เราเลือกถูกก็ได้ครับ รางวัลนี้จะช่วยให้เราเรียนรู้ว่าพฤติกรรมแบบใดดี มีประโยชน์ และน่าทำซ้ำ คาดว่าสมองบริเวณ  ventral striatum จะเป็นผู้จัดการการให้รางวัลกับสมองของเรา แม้ภาพสแกนจากเครื่อง fMRI จะไม่สามารถบอกได้ว่ากระบวนการนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร แต่ ดร. Wittmann ก็เชื่อว่า น่าจะเกี่ยวข้องกับการปลดปล่อยโดปามีนออกมา

เมื่อร่างกายหลั่งโดปามีนออกมาจะส่งผลต่ออารมณ์ของคนคนนั้น ทำให้มีความกระฉับกระเฉง ตื่นตัว มีสมาธิ ไวต่อสิ่งกระตุ้นต่าง ๆ รอบตัว

อย่างไรก็ตาม แม้การให้รางวัลกับสมองนี้จะทำให้เรายอมเสี่ยงเลือกสิ่งที่ดีที่สุด แต่ในบางทีอาจทำให้เรากลายเป็นเครื่องมือของพวกหาผลประโยชน์ใส่ตัวก็ได้ครับ

พูดแบบนี้อาจจะไม่เข้าใจสักเท่าไร ดร. Wittmann จึงยกตัวอย่างให้ฟังว่า หากเขามีช็อกโกแลตยี่ห้อโปรดอยู่ในใจ อยู่ ๆ ก็มีช็อกโกแลตอีกชนิดหนึ่งที่ทำแพคเกจใหม่ โฆษณาใหม่ และเพิ่มรสชาติอีกสักนิด มาขายเหมือนกัน ความอยากลองของเขาจะทำให้เขาเลือกช็อกโกแลตอันใหม่แทนที่จะเลือกอันเดิมทั้ง ๆ ที่รู้ว่าอร่อยอยู่แล้ว เหตุการณ์เช่นนี้อาจเกิดได้กับทุกคน แต่คราวนี้ความอยากลองของเราดันมาเจอของย้อมแมวขายนี่สิครับ จึงต้องระวังไว้สักนิดว่า กลยุทธ์แบบนี้พวกห้างร้านชอบทำ เพราะรู้ว่าใคร ๆ ก็อยากลองของใหม่นั่นเอง

แต่บางครั้งการให้รางวัลกับสมองสำหรับการเลือกตัวเลือกใหม่ ๆ อาจเป็นผลร้ายก็ได้ครับ ศาสตราจารย์ Nathaniel Daw ผู้ร่วมวิจัยจากมหาวิทยาลัยนิวยอร์ก กล่าวว่า บางทีโบนัสตอบแทนสำหรับการลองของใหม่อาจมีผลเสียก็ได้ เช่น ในคนจะกระตุ้นให้ชอบการพนันและอยากลองยา ซึ่งพฤติกรรมทั้งสองแบบนี้เกิดจากการปลดปล่อยโดปามีนที่ผิดปกติครับ

ภาพ: สมอง มีบริเวณกระตุ้นให้เราอยากผจญภัย

Credit: iStockphoto/Ben Blankenburg

ที่มา: Wellcome Trust (2008, June 26). Neuroscientists Discover A Sense Of Adventure. ScienceDaily. Retrieved June 26, 2008, from http://www.sciencedaily.com­ /releases/2008/06/080625122945.htm

อ้างอิง: Bianca C. Wittmann, Nathaniel D. Daw, Ben Seymour, and Raymond J. Dolan. Striatal Activity Underlies Novelty-Based Choice in Humans. Neuron, Vol 58, 967-973, 26 June 2008