จอกศักดิ์สิทธิ์ในตำนานทางคริสตศาสนาคือ ถ้วยที่องค์พระเยซูใช้ดื่มไวน์ในอาหารมื้อสุดท้าย ก่อนที่พระองค์จะถูกตรึงไม้กางเขน ส่วนจอกศักดิ์สิทธิ์ในจินตนาการของ แดน บราวน์ ในเรื่อง เดอะ ดา วินชี โค้ด คือ.. เอ.. คงไม่บอกดีกว่า เพราะคนที่ยังไม่ได้อ่านหนังสือ หรือดูภาพยนตร์อาจจะเสียอรรถรสกับการติดตามการพยายามไขความลับของสองตัวเอกในเรื่อง แต่อย่างไรก็ดี สำหรับวงการ ฟิสิกส์อนุภาค (Elementary Particle Physics) สิ่งที่เปรียบเสมือนจอกศักดิ์สิทธิ์ที่นักฟิสิกส์กำลังไล่ล่าหาด้วยการทุ่มเทค้นคว้าวิจัยอย่างไม่ลดละ ก็คือ อนุภาคที่ชื่อว่า ฮิกส์ (Higgs particle) อนุภาคตัวสุดท้ายที่รอการค้นพบในกรอบของทฤษฎี Standard Model

คำว่า ฮิกส์ อาจฟังดูแปลกหู ทั้งนี้ มันมีที่มาจาก ชื่อของศาสตราจารย์ด้านฟิสิกส์ทฤษฎีชาวสก๊อต แห่ง มหาวิทยาลัย Edinburgh ปีเตอร์ ฮิกส์ หนึ่งในผู้คิดค้นทฤษฎีเกี่ยวกับกลไกการได้มาซึ่ง “มวล” ของอนุภาคมูลฐานทั้งหลาย โดยที่เขา ( พร้อมกับ F. Englert and Robert H. Brout แห่ง University of Brussels ผู้ได้ตีพิมพ์เสนอผลงานเหมือนกันในเวลาเดียวกัน แต่ไม่ได้รับเครดิตเท่าที่ควร) ได้นำเสนอทฤษฎีของกลไกดังกล่าว ที่ภายหลังมีชื่อว่า Higgs mechanism แก่วงการฟิสิกส์ในปี พ.ศ. 2506 ในช่วงเวลาที่วงการฟิสิกส์อนุภาคกำลังหาสาเหตุความแตกต่างกันอย่างน่าประหลาดของ “มวล” ของอนุภาคมูลฐาน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความแตกต่างระหว่าง มวลของโฟตอน และมวลของอนุภาค W และ Z ซึ่งเป็นอนุภาคตัวส่งผ่านแรง (force carrier) ชนิดเดียวกันในทฤษฎี Electroweak

ในทฤษฎี Standard Model ที่สภาวะพลังงานสูงมากๆ ซึ่งเป็นสภาวะที่เอกภพได้ก่อกำเนิดตัวได้ไม่นานนัก (ประมาณ 10^-35 วินาทีหลังจากเกิด Big Bang) แรงแม่เหล็กไฟฟ้า (Electromagnetic) และแรงนิวเคลียร์อย่างอ่อน (Weak Nuclear Force) ยังรวมกันอยู่เป็นแรงเดียวกัน เรียกว่าแรง Electroweak โดยที่ตัวส่งผ่านแรงประเภทนี้ได้แก่อนุภาค 4 ตัวคือ โฟตอน W⁺, W^- และ Z⁰ ซึ่งล้วนแต่มีมวลเป็นศูนย์ ต่อมา เมื่อเอกภพเย็นตัวลง แรง Electroweak ได้แตกแยกตัวออกมา เป็นแรงแม่เหล็กไฟฟ้า ที่มีอนุภาคโฟตอนเป็นตัวส่งผ่านแรง และแรงนิวเคลียร์อย่างอ่อนที่มีอนุภาค W และ Z เป็นตัวส่งผ่านแรง แต่เป็นที่ทราบกันดีว่า โฟตอนนั้น ไม่มีมวลเลย ในขณะที่อนุภาค W และ Z มีมวลถึง 81 GeV/c² และ 91 GeV/c² ตามลำดับ ซึ่งนั่นเป็นกว่า 80 เท่าของมวลของโปรตอนเลยทีเดียว นักฟิสิกส์ต่างก็ สงสัยเหลือเกินว่า อะไร คือสาเหตุที่ทำให้มวลของอนุภาคที่เคยเป็นสื่อนำแรงประเภทเดียวกันเกิดมีมวลแตกต่างกันมากได้ขนาดนี้ และ คำถามที่ดีกว่านั้นก็คือ อะไร ที่ทำให้อนุภาคมูลฐานมีมวลอย่างที่พวกมันเป็นอยู่ทุกวันนี้