เกิดเป็นสัตว์ก็ต้องยังต้องเรียน

คนเราเกิดมาพึ่งตัวเองไม่ได้ ต้องมีพ่อแม่คอยสอน คอยดูแลในเกือบทุกๆเรื่อง ผิดกับในสัตว์ที่เกิดมาก็เรียนรู้ที่จะเอาตัวรอดได้โดยสัญชาตญาณ.....ข้อความนี้อาจจะไม่จริงอีกต่อไปแล้ว
Dr. Alex Thornton นักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ พบว่า meerkat (Suricata suricatta) ที่ยังเด็กอยู่จะเรียนรู้เกี่ยวกับการล่าสัตว์จาก meerkat ตัวที่แก่กว่า

ก่อนอื่นมาทำความรู้จักกับ meerkat กันสักเล็กน้อย
Meerkat เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม มันอาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ค่อนข้างจะไม่อุดมสมบูรณ์นัก คือกว่าจะล่าสัตว์ได้สักตัวก็ต้องใช้เทคนิคความสามารถกันพอสมควร มันจะอยู่กันเป็นฝูงตั้งแต่ 2-40 ตัว ในเขตอาฟริกาใต้ที่แห้งแล้ง ในแต่ละฝูงก็จะมีตัวผู้ตัวเมียที่เป็นหมือนหัวหน้าฝูง หนึ่งคู่ ซึ่งก็จะเป็นผู้ให้กำเนิด meerkat น้อยกว่า 80% ของทั้งหมด ที่เหลือก็จะเป็น meerkat ผู้ช่วย ที่ทำหน้าที่เลี้ยงดู meerkat น้อยที่ยังเล็กอยู่ เจ้าตัวเล็กเหล่านี้จะโตเป็น meerkat ผู้ช่วยต่อไปเมื่อมันอายุได้ 3 เดือน
meerkat น้อยนี้ ตอนแรกๆ มันยังไม่มีความสามารถในการล่าสัตว์หาอาหารเอง มันจะติดตาม meerkat ผู้ช่วยไปในการหาอาหาร และร้องขออาหารจาก meerkat ที่โตกว่า อาหารของมันมีทั้งสัตว์ที่มีและไม่มีกระดูกสันหลัง ซึ่งหลายๆตัวก็จับยากและเป็นอันตรายอยู่เหมือนกัน เช่น แมงป่อง บางตัวมีพิษที่พอฆ่าคนได้ บางตัวก็ต้องปลุกปล้ำกันพอสมควรกว่าจะหมดฤทธิ์

วกกลับมาที่การเรียนรู้ของ meerkat น้อย
meerkat ผู้ช่วยจะฆ่าหรือทำให้แมงป่องพิการก่อนจะให้ meerkat น้อยกิน ขึ้นกับอายุ นั่นคือถ้า meerkat ยังเด็กอยู่มากก็จะได้แมงป่องที่ตายแล้ว แต่ถ้ามันโตขึ้นหน่อยก็จะได้แมงป่องที่ยังไม่ตายแต่พิการหรือเอาเหล็กไนออกแล้ว พอโตขึ้นมาอีกก็ได้แมงป่องเป็นๆปกติเลย ให้มาฆ่ากินเอง นี่แสดงให้เห็นว่า meerkat ตัวที่โตกว่าพยายามสอนให้ meerkat น้อยค่อยๆรู้จักจัดการกับเหยื่อของมันเมื่อมันโตขึ้น
ยังไม่พอ หลังจากที่โยนอาหารให้ meerkat น้อยแล้ว meerkat ผู้ช่วยยังคอยเฝ้าดูด้วยว่าเจ้าตัวเล็กจัดการกับแมงป่องที่ได้มาอย่างไร ถ้าเจ้าตัวเล็กไม่สามารถจัดการกับเหยื่อได้ มันก็จะคอยผลักเหยื่อกลับไปหาเจ้าตัวเล็กอีกอยู่เรื่อย พบว่าหลังจากทำเช่นนี้ในที่สุดเจ้าตัวเล็กก็จะสามารถจัดการกินเหยื่อได้สำเร็จ ที่น่าสนใจมากอีกอย่างหนึ่งก็คือ ถ้าเกิดว่า meerkat น้อยปล่อยเหยื่อให้หลุดไปได้ บางครั้ง meerkat ผู้ช่วยก็จะไปจับเหยื่อกลับมาใหม่ และบางครั้งมันก็ทำให้เหยื่อนั้นพิการมากกว่าเดิม เพื่อที่ meerkat น้อยจะได้จัดการกับเหยื่อได้ง่ายขึ้น
พฤติกรรมเหล่านี้ช่วยให้ meerkat น้อย พัฒนาความสามารถในการฆ่าเหยื่อได้ นอกจากนี้ยังพบว่า meerkat ผู้ช่วยจะเซ้าซี้ให้ meerkat น้อยจัดการกับเหยื่อน้อยลงเมื่อเจ้าตัวเล็กนี้โตขึ้น นี่แสดงให้เห็นว่า meerkat ผู้ช่วยมีการปรับพฤติกรรมของมันเองให้เข้ากับความสามารถที่มากขึ้นเมื่อ meerkat น้อยโตขึ้น

ผลงานวิจัยนี้ได้ให้หลักฐานที่ชัดเจนถึงพฤติกรรมของ meerkat ผู้ช่วยในการสอนโดยใช้โอกาส คือ ครูเปิดโอกาสให้นักเรียนฝึกฝนทักษะด้วยตัวเอง ก่อให้เกิดการเรียนรู้ใน meerkat น้อย และยังค่อยๆปรับบทเรียนให้เหมาะกับวัยของ meerkat น้อย นอกจากนี้ก็ยังคอยดูแลช่วยเหลือให้มันจัดการกับเหยื่อให้ตลอดรอดฝั่งได้ พฤติกรรมของ meerkat ผู้ช่วยนี้มีบทบาทที่สำคัญมากต่อการพัฒนาทักษะการล่าเหยื่อของ meerkat น้อย โดยที่ตัวผู้สอนเองก็ไม่ได้ประโยชน์ส่วนตัวอะไรเลย

ข้อมูลเหล่านี้ ทำให้เราทราบว่า สัตว์นั้นฉลาดกว่าที่เราเคยคิดมาก พฤติกรรมบางอย่างที่เคยเชื่อว่ามีเฉพาะในมนุษย์เท่านั้นก็ไม่จริงอีกต่อไป ขอยกตัวอย่างความฉลาดของสัตว์อีกสักเรื่อง ซึ่งเป็นเรื่องที่แสดงถึงกระบวนการทางจิตใจที่ซับซ้อนมากทีเดียว

Dr. Nicola Clayton จากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์พบว่า นก scrubjays มีการสังเกตและก็จดจำด้วยว่าใครเฝ้ามองมันอยู่บ้าง นอกจากนี้มันยังรู้ด้วยว่านกที่มองมันนั้นคิดอะไรอยู่ (เก่งกว่าคนอีกไหมเนี่ย) แล้วนักวิทยาศาสตร์ไปรู้ได้อย่างไร
ก็คือถ้ามันเห็นว่ามีนกตัวอื่นแอบมาเห็นว่ามันกำลังซ่อนเสบียงไว้ที่ไหน มันก็จะย้ายเสบียงนี้ในตอนที่นกตัวนั้นไม่ได้อยู่ใกล้ๆ นี่แสดงให้เห็นว่ามันบอกความแตกต่างของนกได้ คือบอกได้ว่าใครเป็นใครนั่นเอง แล้วก็ยังรู้ด้วยว่าใครคนนั้นมีแรงจูงใจอะไรได้ ในที่นี้ก็คือแรงจูงใจที่จะขโมยอาหารมันนั่นเอง

ข้อมูลจาก
-Look and learn. Wellcome Science Nov 2006;2
-Thornton A, McAuliffe K. Teaching in wild meerkats. Science 2006;313:227-9
-Dally JM, et al. Food-catching western scrubjays keep track of who was watching when. Science 2006;312:1662-5